Dùng Statin Có Gây Mất Cơ (Sarcopenia)?

Sau khi có loạt bài về chủ đề Statin (thuốc giảm mỡ máu) và các vấn đề về hệ cơ bắp, một số người bệnh đã đặt câu hỏi về tác dụng phụ của statin và mất cơ (sarcopenia) - cũng là thắc mắc của nhiều người.

Theo lời đồng nghiệp đó: có những bệnh nhân mới tuổi ngũ tuần, sau một thời gian dùng statin điều trị mỡ máu thì teo cơ nhanh; khó đứng lên từ chiếc ghế thấp; đau mỏi cơ khi đi lại; không thể ngồi xổm; và không thể tập squat.

Những năm gần đây, không ít bệnh nhân đang điều trị rối loạn mỡ máu bằng statin tỏ ra lo lắng khi đọc thông tin cho rằng thuốc có thể gây yếu cơ hoặc dẫn đến sarcopenia.

Dùng statin có gây mất cơ (sarcopenia) không?

Một số người thậm chí tự ý ngừng thuốc vì sợ "mất cơ" - rồi lại hoang mang khi cholesterol tăng vọt sau khi dừng. (Xem link đính kèm: https://edallyhanquoc.vn/he-luy-khi-ngung-statin-dot-ngot-hieu-dung-de-bao-ve-trai-tim-luon-khoe-manh.html)

1. Statin có thực sự là thủ phạm gây mất cơ (sarcopenia)?

Sarcopenia là gì? (Xin xem bài trước theo link đính kèm: https://edallyhanquoc.vn/sarcopenia-mat-co-ke-cap-tham-lang-bao-mon-cuoc-song.html) 

Điều đáng chú ý là sarcopenia không phải hậu quả của một nguyên nhân duy nhất, mà là kết quả của nhiều cơ chế sinh học và yếu tố môi trường cùng tác động trong suốt quá trình lão hóa.

Vì vậy, đây cần được hiểu là một HỘI CHỨNG với nhiều yếu tố nguy cơ, chứ không phải một bệnh thường có nguyên nhân rõ ràng.

Video chuyển thể bài viết ở đây: https://youtu.be/kVR75yZo3lk

2. Vì sao cơ bắp mất dần theo thời gian (sarcopenia)?

Mất cơ theo tuổi tác (sarcopenia) là một quá trình sinh lý tự nhiên nhưng không phải là điều "không thể tránh khỏi". Từ sau tuổi 30, khối lượng và sức mạnh cơ bắp bắt đầu suy giảm dần. Nếu không có biện pháp can thiệp, quá trình này tăng tốc rõ rệt sau tuổi 60 và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động, chất lượng cuộc sống cũng như nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi. Vậy điều gì khiến cơ bắp mất dần theo thời gian?

2.1. Cơ bắp mất dần theo thời gian (sarcopenia) do lão hóa - nguyên nhân nền tảng không thể tránh khỏi

(Xem thêm ở bài Sarcopenia theo link đính kèm.)

Song song với đó, nhiều thay đổi sinh học diễn ra âm thầm:

• Nồng độ các hormone đồng hóa như testosterone, estrogen và IGF-1 giảm dần, làm cơ thể mất khả năng tái tạo cơ bắp.

• Các tế bào thần kinh vận động bị mất đi, khiến nhiều sợi cơ dần teo nhỏ.

• Và myostatin- một protein ức chế phát triển cơ lại tăng lên theo tuổi.

Nói cách khác, lão hóa tự thân đã tạo nên một "môi trường bất lợi" cho hệ cơ. Điều này xảy ra ở tất cả mọi người, dù có dùng statin hay không.

2.2. Cơ bắp mất dần theo thời gian (sarcopenia) do lối sống - yếu tố chúng ta có thể thay đổi

Nếu lão hóa là điều không thể tránh khỏi, thì lối sống lại là yếu tố quyết định tốc độ mất cơ.

Cơ bắp là cơ quan "dùng thì mạnh, bỏ thì yếu". Chỉ cần giảm hoạt động thể lực hoặc nằm bất động trong thời gian ngắn, khối cơ đã bắt đầu suy giảm.

Ăn không đủ protein hoặc thiếu năng lượng kéo dài cũng làm giảm khả năng tổng hợp protein cơ.

Ngoài ra, việc lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá cũng là những yếu tố thúc đẩy mất cơ thông qua stress oxy hóa, rối loạn chuyển hóa và viêm mạn tính.

2.3. Cơ bắp mất dần theo thời gian do các bệnh mạn tính âm thầm thúc đẩy mất cơ (sarcopenia)

Nhiều bệnh lý làm tăng nguy cơ mất cơ qua tình trạng viêm kéo dài hoặc hạn chế vận động, bao gồm: đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh tim mạch, bệnh thận mạn, ung thư và thoái hóa khớp nặng.

Một tình trạng ngày càng phổ biến là béo phì kèm mất cơ (sarcopenic obesity): người bệnh thừa cân nhưng lại thiếu khối cơ.

Mỡ nội tạng tiết ra nhiều chất gây viêm, làm tăng đề kháng insulin và thúc đẩy thoái hóa cơ, đây là một trong những dạng sarcopenia có tiên lượng xấu nhất.

3. Vậy statin có thực sự làm mất cơ (sarcopenia) không?

Đây là điểm mà y văn hiện nay vẫn chưa có câu trả lời đồng thuận. Các nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy việc dùng statin có thể liên quan đến suy giảm chức năng cơ ở một số đối tượng,  với mức giảm 25% sức bóp tay và giảm đến 73% khối cơ chi so với nhóm chưa dùng thuốc.

Một số phân tích cũng cho thấy atorvastatin có thể liên quan đến tỷ suất sarcopenia cao hơn khoảng gấp đôi. Nhưng phần lớn các nghiên cứu chất lượng  cao chỉ ra sự thiếu bằng chứng.

Ngược lại, nhiều thử nghiệm lâm sàng và tổng quan hệ thống,  trong đó có một phân tích gộp trên hơn 9.000 người cao tuổi, không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy statin làm tăng nguy cơ sarcopenia.

Hai nghiên cứu theo dõi dài hạn Nhật Bản và một nghiên cứu dài hạn (dài nhất 7,4 năm) đều cho kết quả tương tự: không có mối liên hệ có ý nghĩa giữa statin với sự thay đổi hay giảm khối lượng/chức năng cơ.

Thậm chí, ở bệnh nhân tim mạch hoặc suy tim, một số nghiên cứu còn ghi nhận người dùng statin lại ÍT bị mất cơ hơn. Lý do có thể vì thuốc làm giảm viêm và cải thiện tuần hoàn mạch máu cơ, gián tiếp có vai trò bảo vệ khối cơ.

4. Tại sao kết quả nghiên cứu về statin có thực sự làm mất cơ (sarcopenia) lại mâu thuẫn nhau?

Một phần vì các nghiên cứu dùng định nghĩa và cách đo khác nhau: có chỗ đo khối lượng cơ, có chỗ đo lực cơ, có chỗ đo khả năng vận động.

Sarcopenia cần phải hội đủ suy giảm ở cả BA khía cạnh, nhưng không phải nghiên cứu nào cũng đo đủ.

Thêm vào đó, phần lớn những nghiên cứu gây lo ngại là nghiên cứu quan sát,  tức là những người được kê statin thường đã có bệnh nền nặng hơn, ít vận động hơn, nên dễ mất cơ hơn , chứ chưa hẳn là do thuốc gây ra.

Vì sao Statin vẫn có thể gây đau cơ, và đó không phải là mất cơ (sarcopenia):

Cần phân biệt rõ: đau cơ do Statin ≠ Sarcopenia.

Đau cơ, chuột rút, mỏi cơ hoặc yếu cơ là những tác dụng phụ đã biết của statin, thường phụ thuộc vào liều dùng và có thể liên quan đến rối loạn chức năng ty thể - "nhà máy năng lượng" của tế bào cơ.

Tuy nhiên, có một điều đáng ngạc nhiên: khi thử nghiệm trong điều kiện mù đôi, tức là bệnh nhân không biết mình đang uống thuốc thật hay thuốc giả, thì tỷ lệ đau cơ ở nhóm dùng statin (27,1%) và nhóm uống giả dược (26,6%) gần như không khác nhau.

Điều này cho thấy phần lớn các than phiền về đau cơ thực ra xuất phát từ tâm lý lo lắng, gọi là hiệu ứng "nocebo" - Tâm lý sợ thuốc có hại nên cảm thấy có hại.

Các chuyên gia ước tính hơn 90% triệu chứng cơ được báo cáo trong thực tế không phải do bản thân statin trực tiếp gây nên. Điều đó không có nghĩa là mọi triệu chứng đều là tưởng tượng. Một số người thực sự nhạy cảm với thuốc, đặc biệt ở liều cao hoặc do yếu tố di truyền, và có thể gặp yếu cơ thực sự. Nhưng đây là thiểu số. Và dù có đau cơ thật, điều đó cũng không đồng nghĩa với việc cơ đang "biến mất" theo nghĩa của sarcopenia. Hai vấn đề này hoàn toàn khác nhau.

5. Tự ý ngừng thuốc Statin vì sợ mất cơ (sarcopenia) - nguy hiểm hơn nhiều người nghĩ

Một thực tế đáng lo: trong một khảo sát lớn tại Mỹ, 60% bệnh nhân từng dùng statin nêu đau cơ là lý do hàng đầu để tự dừng thuốc.

Nhưng bằng chứng khoa học cho thấy việc ngừng statin - đặc biệt ở người có bệnh tim mạch - liên quan đến nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong cao hơn rõ rệt. Nguy cơ này đã được chứng minh nhất quán hơn nhiều so với bất kỳ lo ngại nào về cơ bắp.

Tin vui là tình trạng hoàn toàn không dung nạp được statin thực ra rất hiếm. Phần lớn bệnh nhân, sau khi được bác sĩ đánh giá kỹ, đều có thể thử lại với loại statin khác hoặc liều thấp hơn và dung nạp tốt. Vì vậy, thay vì tự ngừng thuốc, bước đúng đắn là trao đổi thẳng thắn với bác sĩ về những gì đang xảy ra.

6. Làm thế nào khi sử dụng statin để vừa bảo vệ Tim mạch, vừa bảo vệ Khối cơ?

Lợi ích của statin trong phòng ngừa nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong tim mạch đã được chứng minh qua hàng chục năm nghiên cứu. Vì vậy, việc tự ý ngừng thuốc chỉ vì lo ngại mất cơ thường không được khuyến cáo và có thể gây hại nghiêm trọng. Thay vào đó, điều quan trọng hơn là:

• Theo dõi định kỳ sức mạnh cơ và khả năng vận động, đặc biệt ở người cao tuổi.

• Ăn đủ protein chất lượng cao và đảm bảo năng lượng cho cơ thể mỗi ngày.

• Tập luyện đều đặn, đặc biệt là các bài tập sức mạnh kết hợp vận động hiếu khí.

• Nếu có triệu chứng yếu cơ, hãy tìm nguyên nhân toàn diện - thay vì quy kết ngay cho statin.

7. Thông điệp cuối về dùng statin có gây mất cơ (sarcopenia) không?

Câu hỏi đúng có lẽ không phải là "Statin có gây mất cơ không?", mà là: "Trong suốt quá trình lão hóa, chúng ta đã làm gì để giữ lấy khối cơ của mình?"

Bằng chứng hiện nay cho thấy lão hóa, ít vận động, dinh dưỡng không đầy đủ và các bệnh mạn tính mới là những yếu tố đóng vai trò chủ đạo trong sarcopenia.

Mối liên quan giữa statin và mất cơ vẫn còn nhiều tranh luận và chưa đủ bằng chứng để kết luận là nguyên nhân trực tiếp.

Điều quan trọng không nằm ở viên thuốc, mà chính là ở cách chúng ta sống qua từng năm tháng. Thay vì quá lo ngại về viên thuốc, điều đáng quan tâm hơn là duy trì lối sống bảo tồn cơ bắp: ăn đủ protein, tập luyện sức mạnh thường xuyên, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính - và tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là sống lâu hơn nhờ bảo vệ tim mạch, mà còn là sống khỏe hơn, trong một cơ thể đủ mạnh, để duy trì sự độc lập và chất lượng cuộc sống trong những năm tháng tuổi già.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Tài liệu tham khảo:

1. Huang ST, Otsuka R, Nishita Y, Meng LC, Hsiao FY, Shimokata H, et al. Risk of sarcopenia following long-term statin use in community-dwelling middle-aged and older adults in Japan. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2025;16(1):e13660. doi:10.1002/jcsm.13660.pubmed.ncbi.nlm.nih

2. Effect of statin use on the development of sarcopenia in older adults. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2026.pubmed.ncbi.nlm.nih

3. Taylor BA, et al. Statin therapy, muscle function and falls risk in community-dwelling older adults. QJM. 2009;102:625-33.pubmed.ncbi.nlm.nih

4. Statin-Associated Myopathy: Emphasis on Mechanisms and Targeted Therapy. 2021.pmc.ncbi.nlm.nih

5. Statin associated muscle symptoms: An update and review. 2022.pubmed.ncbi.nlm.nih

6. Myopathy in older people receiving statin therapy: a systematic review. 2015.pmc.ncbi.nlm.nih

7. Possible role of the ubiquitin-proteasome system in statin-induced myopathy. 2020.pubmed.ncbi.nlm.nih

8. Effects of statins on sarcopenia with focus on mechanistic and clinical advances. 2025.pubmed.ncbi.nlm.nih

9. Statins are associated with reduced likelihood of sarcopenia in a cross-sectional study. 2022.pubmed.ncbi.nlm.nih

10. Statin use may exacerbate muscle performance declines and falls risk associated with aging without a concomitant decrease in muscle mass. 2009.