Có Phải Bệnh Thận Mạn Khi Hết Giai Đoạn Có Thể Điều Trị Bảo Tồn Là Bế Tắc Hoàn Toàn Không?

Khi một bệnh nhân mắc bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn 5 (eGFR < 15 mL/min/1,73 m²) được thông báo phải bắt đầu lọc máu hoặc ghép thận, rất nhiều người trải qua cảm giác hoang mang, mất phương hướng, thậm chí buông xuôi.

Họ có thể nghĩ “cuộc sống kết thúc”, vì chuyển sang lọc máu thường được đồng nghĩa với nhiều hạn chế, chi phí cao, thay đổi lối sống, ảnh hưởng đến sinh hoạt, dinh dưỡng và công việc. Thậm chí có bệnh nhân tâm lý yếu còn nói sẽ buông xuôi thậm chí nói sẽ tự kết thúc cuộc đới sớm.

Thực tế các bạn không nên quá bi quan như vậy. Tuy nhiên, điều quan trọng là bệnh nhân cần được bác sĩ tư vấn kỹ để hiểu rõ:

Bước vào lọc máu hay ghép thận không phải là kết thúc mà là chuyển sang một giai đoạn điều trị mới, trong đó mục tiêu là duy trì chất lượng cuộc sống, giảm biến chứng và tối ưu hóa thời gian sống có ý nghĩa.

Có phải bệnh thận mạn khi hết giai đoạn có thể điều trị bảo tồn là bế tắc hoàn toàn không?

Có nhiều lựa chọn trong việc băt đầu lọc máu (không phải là “3 lần/tuần ngay lập tức” trong mọi trường hợp). Việc lựa chọn phương thức và thời điểm khởi  thận nhân tạo cần cá nhân hóa, xem xét tuổi, bệnh phối hợp, khả năng tài chính, dự trữ chức năng thận còn lại (residual kidney function- RKF), và mong muốn của bệnh nhân.

1.  Khi nào bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn cuối có thể điều trị bảo tồn nên bắt đầu lọc máu?

Đây là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong quản lý bệnh thận mạn, vì quyết định thời điểm khởi trị lọc máu đúng lúc sẽ giúp kéo dài tuổi thọ, giảm biến chứng, và nâng cao chất lượng sống của người bệnh.

1.1. Nguyên tắc lọc máu cho người bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn cuối có thể điều trị bảo tồn hiện nay và bằng chứng thực tế:

Thời điểm khởi lọc không nên chỉ dựa vào con số Mức lọc cầu thận eGFR. Theo nghiên cứu IDEAL, bắt lọc sớm (khi eGFR cao hơn) không cải thiện rõ rệt tử vong so với bắt muộn mà dựa vào triệu chứng và biến chứng. 

Khi bệnh nhân không có triệu chứng nghiêm trọng (HC ure máu cao, phù nặng, tăng kali, toan chuyển hóa, suy dinh dưỡng, khó kiểm soát huyết áp), có thể trì hoãn bắt lọc đến khi eGFR xuống khoảng 5-7 mL/min/1,73 m² nếu theo dõi sát.

Nhiều hướng dẫn khuyến nghị rằng quyết định nên là sự hợp tác giữa bác sĩ - bệnh nhân - gia đình, cân nhắc lợi ích, rủi ro và chất lượng cuộc sống.  Các dữ liệu quan sát và phân tích tổng hợp gần đây cho thấy mô hình lọc máu gia tăng (incremental dialysis) có thể là lựa chọn an toàn cho những bệnh nhân còn chức năng thận dư, giúp giữ chức năng thận còn lại lâu hơn và giảm tác động đột ngột lên cơ thể.

1.2. Không bắt buộc lọc máu ngay 3 lần/tuần cho người bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn cuối co thể điều trị bảo tồn:

Mô hình truyền thống là 3 buổi/tuần (~4 giờ mỗi buổi) là tiêu chuẩn phổ biến, nhưng không phải bắt buộc cho tất cả bệnh nhân từ khi khởi lọc. Với bệnh nhân có chức năng thận dư (residual kidney function - RKF) còn đáng kể, có thể bắt ban đầu với 1–2 buổi/tuần (hemodialysis) hoặc liều thấp hơn, sau đó “tăng dần” khi RKF giảm. Đây là mô hình incremental HD.

Các phân tích tổng hợp cho thấy không tăng tử vong cho mô hình lọc máu tăng dần so với lọc đầy đủ, và có xu hướng bảo tồn RKF tốt hơn. Tuy nhiên, bằng chứng từ các thử nghiệm ngẫu nhiên lớn vẫn còn hạn chế.

Cần theo dõi chặt chẽ để đảm bảo đủ loại bỏ chất độc, kiểm soát dịch, điện giải, không để uremia tích tụ.

Khi RKF suy giảm đến mức không thể bù đắp, buộc phải tăng tần suất hoặc chuyển sang mô hình chuẩn 3 lần/tuần.

2. Các nhóm bệnh nhân mắc bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn cuối có thể điều trị bảo tồn cần cân nhắc khác nhau

Đây là một chủ đề rất quan trọng trong quản lý bệnh thận mạn (Chronic Kidney Disease - CKD), bởi mỗi nhóm bệnh nhân CKD có bệnh lý nền hoặc tình trạng sinh lý khác nhau sẽ có chiến lược điều trị, theo dõi và tiên lượng rất khác nhau.

2.1. Nhóm bệnh nhân mắc bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn cuối có thể điều trị bảo tồn là người trẻ, sức khỏe tương đối tốt, ít bệnh phối hợp:

Ưu tiên lựa chọn lọc gia tăng (incremental) nếu còn chức năng thận dư, để giữ thời gian lọc thấp, hạn chế tác động lên tim mạch, duy trì chất lượng cuộc sống.

Chuẩn bị sẵn phương án tăng liều lọc khi cần.

Cân nhắc ghép thận nếu có người hiến, ưu tiên ghép trước khi phải lọc nhiều năm.

2.2. Nhóm bệnh nhân mắc bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn cuối có thể điều trị bảo tồn là người cao tuổi, nhiều bệnh phối hợp (tim mạch, tiểu đường, suy hô hấp…):

Thận trọng trong quyết định bắt lọc, vì:

Lợi ích về thời gian sống có thể ít hơn so với rủi ro từ lọc (biến cố, giảm chất lượng cuộc sống).

Có thể cân nhắc “chăm sóc bảo tồn” nếu bn chấp nhận và phù hợp, bỏ qua lọc hoặc chỉ hỗ trợ khi cần (theo hướng dẫn quản lý bảo tồn).

Nếu lọc, nên bắt muộn hơn, chọn phương thức nhẹ nhàng, theo dõi sát để tránh quá tải, hạ huyết áp, đổi trạng thái thể dịch.

2.3. Nhóm bệnh nhân mắc bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn cuối có thể điều trị bảo tồn là người mắc bệnh đái tháo đường:

Nhóm bệnh nhân này thường tiến triển nhanh hơn, xuất hiện biến chứng tim mạch, xơ mạch - nên cân nhắc bắt lọc sớm hơn nếu có triệu chứng uremia hoặc khó kiểm soát dịch/điện giải.

Nếu còn RKF, incremental lọc cũng có thể áp dụng, nhưng cần giám sát kỹ biến chứng tiểu đường, kiểm soát huyết áp, tim mạch.

3. Tại Việt Nam thì nên áp dụng thế nào với bệnh nhân mắc bệnh thận mạn (CKD) giai đoạn cuối có thể điều trị bảo tồn?

Ở Việt Nam, có những hạn chế về tài chính, cơ sở lọc, khoảng cách vùng sâu, nhân lực, nên khi đó chúng ta cùng cần nhắc và tư vấn:

Giải thích rõ cho bệnh nhân và gia đình rằng việc bắt lọc không là “chấm hết” mà là bước chuyển đổi, với nhiều lựa chọn để giảm tác động tiêu cực.

Khuyến khích bắt đầu chuẩn bị sớm: làm đường vào mạch máu - AVF - cầu tay (bệnh nhân hay dùng) từ trước, đào tạo kiến thức, dinh dưỡng, tâm lý.

Ưu tiên mô hình lọc gia tăng (incremental HD) nếu bn còn chức năng thận dư và điều kiện cho phép, để giảm gánh nặng tài chính và y tế.

Theo dõi sát: nếu sử dụng mô incremental, cần đánh giá thường xuyên chức năng thận dư, tình trạng dịch, điện giải, uremia và sẵn sàng tăng liều lọc khi cần.

Với bệnh nhân lớn tuổi có nhiều bệnh phoi hợp, nên xem xét chăm sóc bảo tồn có hỗ trợ như lựa chọn không bat lọc hoặc bắt chỉ khi cần và không theo chế độ định kỳ chặt chẽ, nếu bệnh nhân ưu tiên chất lượng cuộc sống.

Tận dụng mô hình lọc tại nhà, PD (lọc màng bụng) nếu có thể giảm đi lại, chi phí vận chuyển, áp lực lên cơ sở lọc.

Hỗ trợ tâm lý, giáo dục để giảm hoang mang và duy trì tinh thần chiến đấu, vì trạng thái tâm lý ảnh hưởng rất lớn đến tuân thủ và kết quả điều trị.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn: PGS.TS Đỗ Gia Tuyển - Bệnh Viện Đại Học Y Hà Nội