Đái Tháo Nhạt - Đừng Để Bệnh Tiểu Nhiều, Khát Nhiều Bị Mặc Định Là Đái Tháo Đường

Trong thực hành lâm sàng, khi gặp một người bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, phản xạ đầu tiên của rất nhiều người là nghĩ đến đái tháo đường. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ! Bởi còn một bệnh lý khác cũng có thể biểu hiện rất điển hình với các triệu chứng như vậy, đó là Đái tháo nhạt.

Việc nhầm lẫn này không chỉ khiến chẩn đoán bị trì hoãn mà còn dẫn đến điều trị sai hướng, gây nguy cơ mất nước nặng, rối loạn điện giải, thậm chí đe dọa tính mạng. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của đái tháo nhạt, cách phân biệt với đái tháo đường, và lý do vì sao không nên “mặc định” mọi trường hợp tiểu nhiều là do tăng đường huyết.

Đái tháo nhạt - đừng để bệnh tiểu nhiều, khát nhiều bị mặc định là đái tháo đường

1. Đái tháo nhạt là gì?

Đái tháo nhạt là tình trạng rối loạn khả năng cân bằng nước trong cơ thể. Thận của bệnh nhân không còn khả năng giữ nước, gây ra triệu chứng tiểu nhiều. Vì vậy, bệnh nhân sẽ trở nên khát nước, muốn uống nhiều nước hơn, nước tiểu loãng hơn. Nếu bị đái tháo nhạt, bệnh nhân dễ rơi vào tình trạng mất nước. Bệnh không quá nguy hiểm, nhưng vẫn gây ra nhiều hậu quả xấu. Người bệnh đi tiểu nhiều, vì tiểu nhiều nên rất khát và phải uống nhiều nước, điều này lại làm bệnh nhân đi tiểu liên tục, kể cả ban đêm.

2. Phân biệt Đái tháo nhạt và Đái tháo đường

Đái tháo nhạt và đái tháo đường là hai bệnh hoàn toàn khác nhau về cơ chế bệnh sinh. Nếu đái tháo đường là rối loạn chuyển hóa glucose, thì đái tháo nhạt là rối loạn điều hòa nước, do thiếu vasopressin/ADH hoặc do thận giảm đáp ứng với hormon này. Hậu quả là người bệnh mất một lượng lớn nước tự do qua thận, nước tiểu rất loãng, thể tích nhiều, kéo theo khát dữ dội để bù lại phần nước đã mất.

Vì vậy, một người bệnh có thể uống rất nhiều, tiểu rất nhiều, kể cả thức dậy nhiều lần ban đêm, nhưng glucose máu vẫn bình thường. Đây chính là điểm khiến đái tháo nhạt dễ bị bỏ sót nếu thầy thuốc chỉ dừng lại ở việc loại trừ tăng đường huyết mà chưa đi tiếp bước chẩn đoán hội chứng đa niệu nhược trương. Các tài liệu chuyên ngành gần đây cũng nhấn mạnh rằng đái tháo nhạt hiện được tiếp cận chính xác hơn dưới góc nhìn “thiếu vasopressin” hoặc “kháng vasopressin”, nhằm tránh nhầm lẫn với đái tháo đường.

3. Dấu hiệu nhận biết Đái tháo nhạt

Trên lâm sàng, người bệnh đái tháo nhạt thường có tiểu nhiều thực sự, nước tiểu nhạt màu, tỷ trọng thấp, khát nhiều rõ rệt, có xu hướng uống nước liên tục, nhất là nước lạnh. Nhiều trường hợp giảm chất lượng sống rõ vì phải đi tiểu nhiều lần cả ngày lẫn đêm, ngủ gián đoạn, mệt mỏi kéo dài. Ở trẻ nhỏ, bệnh có thể biểu hiện bằng quấy khóc, chậm lớn, mất nước tái diễn hoặc sốt không rõ nguyên nhân.

Đái tháo nhạt là rối loạn nội tiết liên quan đến ADH gây rối loạn khả năng điều chỉnh cân bằng nước do mất nước tự do qua thận

Bệnh đái tháo nhạt hiếm gặp hơn so với bệnh đái tháo đường, nam gặp nhiều hơn nữ và thường ở lứa tuổi trẻ.

4. Phân loại Đái tháo nhạt

Về phân loại Đái tháo nhạt, cần nghĩ đến ít nhất bốn nhóm chính:

• Đái tháo nhạt trung ương.

• Đái tháo nhạt do thận.

• Chứng cuồng uống nguyên phát.

• Đái tháo nhạt thai kỳ.

Trong đó, đái tháo nhạt trung ương hay gặp sau phẫu thuật vùng tuyến yên, u vùng dưới đồi - tuyến yên, chấn thương sọ não hoặc các bệnh lý viêm, thâm nhiễm. Đái tháo nhạt do thận lại thường liên quan đến bệnh thận, rối loạn điện giải, lithium hoặc nguyên nhân di truyền. Còn ở phụ nữ mang thai, dù hiếm, đái tháo nhạt thai kỳ vẫn là một chẩn đoán không nên bỏ qua, nhất là khi có khát nhiều và đa niệu rõ ở ba tháng cuối thai kỳ.

5. Nguyên nhân gây nên Đái tháo nhạt

Đái tháo nhạt trung ương còn được gọi là đái tháo nhạt do thần kinh, xảy ra khi vùng dưới đồi và tuyến yên bị tổn thương, làm giảm sản xuất và bài tiết ADH, giảm lượng ADH lưu hành trong máu. Vì ADH giúp thận cô đặc nước tiểu nên nếu lượng ADH tiết ra ít hơn thì nước tiểu thải ra khỏi cơ thể sẽ nhiều và loãng hơn.

Trong các trường hợp đái tháo nhạt do thận, ADH vẫn được não bài tiết bình thường nhưng thận kháng lại tác dụng của ADH. ADH không thể làm cho thận cô đặc nước tiểu, dẫn đến hiện tượng cơ thể thải ra lư ợng lớn nước tiểu bị pha loãng (đa niệu), bệnh nhân khát nước và uống nhiều nước (chứng uống nhiều).

Bệnh đái tháo nhạt có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Vì vậy, khi có biểu hiện của bệnh như tiểu nhiều, khát nước nhiều, mất nước, mệt mỏi, ... tốt nhất bệnh nhân nên sớm đi thăm khám để được chẩn đoán và điều trị tích cực, hiệu quả.

6. Đái tháo nhạt có nguy hiểm không?

Điều khiến bệnh không thể xem nhẹ là nếu không được nhận diện sớm, người bệnh có thể rơi vào tình trạng mất nước nặng và tăng natri máu. Khi cơ chế khát còn nguyên vẹn và người bệnh còn uống được nước, cơ thể có thể bù phần nào. Nhưng ở trẻ nhỏ, người già, người sau mổ, người giảm ý thức hoặc không được tiếp cận nước đầy đủ, đái tháo nhạt có thể nhanh chóng trở thành một cấp cứu nội tiết - điện giải. Những biểu hiện như khô miệng, lừ đừ, mệt lả, lú lẫn, chuột rút, thậm chí co giật trong bối cảnh tiểu rất nhiều luôn phải khiến chúng ta nghĩ tới mất nước tự do và rối loạn natri máu.

Đái tháo nhạt gây mất nước, mất cân bằng điện giải

Tham khảo thêm: https://edallyhanquoc.vn/thuoc-dieu-tri-dai-thao-duong-100-diem-quan-trong.html

7. Chẩn đoán Đái tháo nhạt như thế nào?

Chẩn đoán đái tháo nhạt không dừng ở việc hỏi “có tiểu nhiều hay không”, mà phải chứng minh được tình trạng đa niệu nhược trương và phân biệt với các nguyên nhân khác của hội chứng đa niệu - đa khát. Đánh giá thường bao gồm glucose máu, điện giải, áp lực thẩm thấu huyết tương và nước tiểu, tỷ trọng nước tiểu, chức năng thận, calci máu, kali máu; khi cần có thể làm nghiệm pháp chuyên sâu và chụp MRI vùng dưới đồi - tuyến yên. Các tiếp cận mới hiện nay cũng cho thấy copeptin là một công cụ rất hữu ích trong phân biệt thiếu vasopressin với chứng cuồng uống nguyên phát ở những trung tâm có điều kiện triển khai.

8. Cách điều trị Đái tháo nhạt

Về điều trị, nguyên tắc quan trọng nhất là điều trị đúng cơ chế. Với đái tháo nhạt trung ương, desmopressin là nền tảng. Với đái tháo nhạt do thận, cần xử trí nguyên nhân và tối ưu các biện pháp giúp giảm bài niệu tự do. Với chứng cuồng uống nguyên phát, cách tiếp cận lại hoàn toàn khác. Nhưng ở bất kỳ thể nào, việc tự ý dùng thuốc hoặc tự ép uống quá nhiều nước đều có thể gây hại. Điều trị sai có thể dẫn tới hạ natri máu, trong khi chẩn đoán chậm có thể dẫn tới tăng natri máu và mất nước nặng.

Như vậy khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều không đồng nghĩa mặc định là đái tháo đường. Khi gặp một bệnh cảnh đa niệu - đa khát, đặc biệt nếu glucose máu không giải thích được triệu chứng, cần nghĩ đến đái tháo nhạt như một chẩn đoán phân biệt quan trọng. Nhận diện đúng bệnh không chỉ giúp điều trị đúng, mà còn giúp tránh những biến chứng nặng nề do mất nước và rối loạn điện giải.

Đái tháo nhạt không phải bệnh thường gặp, nhưng là bệnh rất đáng nhớ trong lâm sàng. Đôi khi, chỉ cần nghĩ thêm một bước, chúng ta có thể thay đổi hoàn toàn hướng chẩn đoán và xử trí cho người bệnh.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn: Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai