Chẩn Đoán Mắc Đái Tháo Đường Bằng Cách Nào?

Ngày 07/10/2026, Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai đã gặp một tình huống cười ra nước mắt. Đó là một phụ nữ 69 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp và Basedow nhưng tự chẩn đoán mình bị đái tháo đường.

Vì có chồng bị bệnh đái tháo đường nên có lẽ Bà chắc cũng có chút ít kiến thức về bệnh này. Gần đây thấy đi tiểu nhiều và hơi mệt, nên Bà tự chẩn đoán mình đã bị đái tháo đường rồi.

Chẩn đoán mắc đái tháo đường bằng cách nào?

Không cần đi khám và cũng chẳng cần xét nghiệm gì hết, Bà lấy ngay thuốc của chồng để dùng, uống mỗi ngày 2 viên Gliclazide 30mg. Được đúng 1 ngày thì gia đình phát hiện bệnh nhân hôn mê sâu, đưa vào Bệnh viện Bạch Mai cấp cứu và đo đường huyết chỉ là 1,6 mmol/L. May mà còn cấp cứu kịp và được cho về sau khi bản thân và cả gia đình đã có bài học nhớ đời.

1. Vì sao gọi là “đái tháo đường” mà không phải là “đái ra đường”?

Thời cổ đại, đái tháo đường có tên tiếng Anh là Diabetes Mellitus. Từ “Diabetes” có nghĩa là ào ạt, còn từ “Mellitus” có nghĩa là “ngọt như mật ong”. Tên gọi này xuất phát từ một đặc điểm của bệnh: khi đường huyết tăng cao vượt quá khả năng tái hấp thu của thận, glucose có thể xuất hiện nhiều trong nước tiểu và có vị ngọt. Tuy nhiên, sau này người ta đã phát hiện ra nguyên nhân chính gây ra các biến chứng đáng sợ của bệnh đái tháo đường là do đường huyết tăng cao chứ không phải do có đường trong nước tiểu. Vì vậy, chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào xét nghiệm đường huyết, và việc xét nghiệm nước tiểu, và chỉ định dùng thuốc cũng như mục tiêu điều trị hoàn toàn dựa vào đường huyết.

2. Đái tháo đường có những triệu chứng gì? Vì sao có thể không có triệu chứng?

Ngoài 4 triệu chứng kinh điển là “Tiểu nhiều - Khát nhiều - Ăn nhiều - Gày nhiều” thì khi đường huyết tăng cao, người bệnh có thể có các dấu hiệu như mệt mỏi, giảm khả năng tập trung; nhìn mờ; Tê bì, dị cảm ở bàn chân hoặc bàn tay; vết thương lâu lành hay nhiễm trùng da, nhiễm nấm sinh dục hoặc tiết niệu tái diễn…

Vì sao bệnh đái tháo đường có thể không có triệu chứng?

Trong thực tế có nhiều bệnh nhân đái tháo đường có thể hoàn toàn không có triệu chứng. Ở giai đoạn sớm, đường huyết có tăng (> 7,0 mmol/L) nhưng không quá cao (ví dụ < 11,0 mmol/L) thì không hoặc có rất ít đường trong nước tiểu nên sẽ không bị đi tiểu nhiều, không có khát nước hay gày sút.  Hoặc một số người béo thì khi có đái tháo đường nhẹ mà bị gày sút chút ít thì lại thấy mừng và không nghĩ là bị bệnh. Bệnh nhân có thể được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc khi đã xuất hiện các biến chứng về tim mạch, thận, mắt hoặc thần kinh. Nghiên cứu ở Việt Nam cho thấy gần 2/3 số bệnh nhân đái tháo đường được phát hiện tình cờ.

3. Chẩn đoán xác định đái tháo đường như thế nào?

Theo Hướng dẫn của Hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) và Bộ Y tế Việt Nam, có 4 cách để chẩn đoán đái tháo đường, và đều dựa trên kết quả xét nghiệm máu. Đó là:

1. Đường huyết lúc đói > 7,0 mmol/L (126mg/dL). Lúc đói có nghĩa là đã nhịn ăn từ 8 - 14 giờ. Đây là cách chẩn đoán phổ biến nhất do đơn giản.

2. HbA1C ≥ 6,5% (ở ngưỡng này bắt đầu có sự gia tăng các biến chứng mắt)

3. Làm nghiệm pháp dung nạp bằng uống 75g Glucose, đường huyết sau 2 giờ > 11 mmol/L. Đây là cách hay được sử dụng để phát hiện sớm bệnh đái tháo đường ở những người có nguy cơ cao.

4. Ở những người có các triệu chứng rõ của đái tháo đường và đường huyết đo bất kỳ thời điểm nào (có thể trước hoặc sau ăn) > 11 mmol/L. Những người được chẩn đoán theo cách này thường ở giai đoạn muộn rồi.

Lưu ý là nếu bệnh nhân không có triệu chứng tăng đường huyết rõ ràng, kết quả xét nghiệm bất thường thường cần được xác nhận lại bằng một xét nghiệm bất thường khác hoặc lặp lại xét nghiệm, tùy tình huống lâm sàng. Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào một triệu chứng hoặc một lần đo đường huyết tại nhà.

4. Những nhầm tưởng thường gặp - có thể khiến bệnh đái tháo đường bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn

“Tôi không đi tiểu nhiều nên chắc chắn không bị đái tháo đường.” Sai vì nhiều người mắc đái tháo đường trong nhiều năm nhưng hoàn toàn không có triệu chứng.

“Tên bệnh là đái tháo đường nên phải đái ra đường mới là mắc bệnh.” Sai vì bệnh được chẩn đoán chủ yếu bằng đường huyết và/hoặc HbA1c, không phải chỉ bằng xét nghiệm nước tiểu.

“Đi tiểu nhiều là chắc chắn bị đái tháo đường.” Không đúng. Đi tiểu nhiều còn có thể do uống nhiều nước, thuốc lợi tiểu, bệnh lý tiết niệu, tuyến tiền liệt, bệnh thận hoặc nhiều nguyên nhân khác.

“Đường huyết hôm nay bình thường thì tôi không bị đái tháo đường.” Chưa chắc. Một lần xét nghiệm bình thường không loại trừ hoàn toàn rối loạn đường huyết, đặc biệt nếu người bệnh có nhiều yếu tố nguy cơ. Khi cần, bác sĩ có thể chỉ định HbA1c hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose.

“Chỉ người béo mới bị đái tháo đường.” Sai. Người gầy vẫn có thể mắc đái tháo đường, đặc biệt là đái tháo đường típ 1, típ 2 ở người không béo hoặc một số thể đái tháo đường khác.

“Tôi còn trẻ nên không thể mắc đái tháo đường.” Sai. Đái tháo đường type 2 có thể xuất hiện ở người trẻ, trong khi đái tháo đường type 1 có thể xuất hiện ở cả trẻ em và người trưởng thành.

Thông điệp để chẩn đoán đái tháo đường:

Không được tự chẩn đoán đái tháo đường bằng việc bạn có đi tiểu nhiều hay không. Muốn biết mình có mắc đái tháo đường hay không, hãy kiểm tra đường huyết và/hoặc HbA1c khi có chỉ định. Đừng chờ đến khi khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân hoặc xuất hiện biến chứng mới kiểm tra đường huyết. Phát hiện sớm là bước đầu tiên để điều trị sớm và giảm nguy cơ biến chứng.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn: TS.BS Nguyễn Quang Bảy - Trung tâm Nội tiết và Chuyển hoá, Bệnh viện Bạch Mai