12 Điều Nên Nhớ Để Hiểu Đúng Về Bệnh Basedow

Basedow là một trong những bệnh lý nội tiết thường gặp nhất, đồng thời là nguyên nhân phổ biến nhất gây bệnh cường giáp.

Có người phát hiện bệnh vì sụt cân nhanh, hồi hộp, run tay, mất ngủ. Có người lại đi khám vì mắt lồi, cộm, chảy nước mắt hoặc nhìn đôi. Cũng có người chỉ thấy mệt, tim đập nhanh, lo âu kéo dài và nghĩ đơn giản rằng mình đang bị stress.

Thực tế, Basedow là một bệnh tự miễn. Hệ miễn dịch tạo ra kháng thể kích thích tuyến giáp hoạt động quá mức, khiến cơ thể rơi vào tình trạng dư thừa hormone tuyến giáp. Khi tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone, gần như toàn bộ cơ thể bị ảnh hưởng: tim mạch, thần kinh, chuyển hóa, cơ xương, mắt, sinh sản và chất lượng sống.

12 điều nên nhớ để hiểu đúng về bệnh Basedow

Điều may mắn là Basedow có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng và theo dõi đều đặn. Dưới đây là 12 điều quan trọng người bệnh và gia đình nên biết.

1. Basedow là bệnh tự miễn

Trong bệnh Basedow, cơ thể tạo ra kháng thể kích thích thụ thể TSH trên tuyến giáp, thường được gọi là TRAb. Kháng thể này khiến tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone, chủ yếu là T4 và T3.

Vì hormone tuyến giáp tham gia điều hòa chuyển hóa của hầu hết các cơ quan, nên khi dư thừa hormone, người bệnh có thể có nhiều biểu hiện khác nhau cùng lúc: tim nhanh, run tay, sụt cân, mất ngủ, dễ cáu, ra nhiều mồ hôi, sợ nóng, yếu cơ, rối loạn kinh nguyệt, giảm khả năng gắng sức.

Nhiều người bệnh ban đầu bị nhầm với rối loạn lo âu, suy nhược, tiền mãn kinh, bệnh tim mạch hoặc rối loạn tiêu hóa. Vì vậy, nếu các triệu chứng kéo dài, lặp lại hoặc phối hợp với nhau, cần nghĩ đến bệnh tuyến giáp.

2. Những dấu hiệu gợi ý bệnh Basedow cần đi khám chuyên khoa Nội tiết

Người bệnh nên đi khám nếu có một hoặc nhiều biểu hiện như sụt cân dù ăn không giảm, tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực, run tay, mất ngủ, lo âu, dễ kích thích, sợ nóng, ra nhiều mồ hôi, da ẩm, đi ngoài nhiều lần, yếu cơ, mệt nhanh khi leo cầu thang, bướu cổ hoặc cảm giác cổ to lên.

Một số biểu hiện ở mắt cũng rất quan trọng: mắt lồi hơn, cộm mắt, khô mắt, chảy nước mắt, chói mắt, phù mi, co kéo mi, nhìn đôi hoặc đau nhức hốc mắt.

Ở phụ nữ, Basedow có thể gây rối loạn kinh nguyệt, khó có thai hoặc ảnh hưởng đến thai kỳ nếu không kiểm soát tốt. Ở nam giới, bệnh có thể gây mệt mỏi, giảm sức cơ, giảm ham muốn và ảnh hưởng chất lượng sống. Ở người cao tuổi, bệnh đôi khi biểu hiện không rầm rộ mà chỉ là gầy sút, mệt, rung nhĩ, suy tim hoặc giảm khả năng vận động.

3. Xét nghiệm bệnh Basedow và tuyến giáp cần được hiểu đúng, không chỉ nhìn một chỉ số

Bộ xét nghiệm cơ bản thường gồm TSH, FT4 và FT3. Trong Basedow điển hình, TSH thường giảm rất thấp, trong khi FT4 và/hoặc FT3 tăng.

Có thể hiểu đơn giản như sau: tuyến yên thấy cơ thể đang thừa hormone tuyến giáp nên giảm TSH xuống để ra lệnh cho tuyến giáp hoạt động chậm lại. Nhưng trong Basedow, tuyến giáp bị kháng thể tự miễn kích thích nên vẫn tiếp tục sản xuất hormone quá mức, dù TSH đã bị ức chế.

Vì vậy, để xác định nguyên nhân cường giáp, bác sĩ có thể chỉ định thêm TRAb. TRAb dương tính giúp củng cố chẩn đoán Basedow. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể cần siêu âm tuyến giáp, Doppler mạch máu tuyến giáp, xạ hình tuyến giáp hoặc đo độ tập trung iod phóng xạ để phân biệt Basedow với các nguyên nhân khác như viêm tuyến giáp, bướu nhân độc, dùng thừa hormone tuyến giáp hoặc cường giáp do iod.

4. Không phải cứ “cường giáp” là bệnh Basedow

Basedow là nguyên nhân phổ biến nhất của cường giáp, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Một người có FT4, FT3 tăng và TSH giảm có thể do Basedow, nhưng cũng có thể do viêm tuyến giáp, nhân độc tuyến giáp, bướu đa nhân độc, dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung chứa hormone tuyến giáp, dùng nhiều iod, hoặc một số nguyên nhân hiếm gặp khác.

Mỗi nguyên nhân có cách xử trí khác nhau. Ví dụ, viêm tuyến giáp thường là tình trạng hormone tuyến giáp bị “rò rỉ” ra máu do mô tuyến bị viêm, không phải do tuyến giáp tăng tổng hợp hormone. Trong trường hợp này, dùng thuốc kháng giáp có thể không phải là cách điều trị chính.

Không phải cứ bị cường giáp là bệnh Basedow

Vì vậy, người bệnh không nên tự mua thuốc điều trị cường giáp chỉ vì thấy TSH thấp hoặc nghe người quen mách. Chẩn đoán đúng nguyên nhân là bước đầu tiên để điều trị đúng.

5. Bệnh Basedow không điều trị có thể gây biến chứng nặng

Khi hormone tuyến giáp dư thừa kéo dài, cơ thể bị đặt trong trạng thái tăng chuyển hóa liên tục. Tim phải làm việc nhiều hơn, nhịp tim nhanh hơn, nhu cầu oxy tăng lên. Người bệnh có thể bị rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ, suy tim, tăng nguy cơ đột quỵ ở một số trường hợp.

Cường giáp kéo dài cũng làm tăng hủy xương, gây giảm mật độ xương, loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương. Người bệnh có thể bị teo cơ, yếu cơ, sụt cân, suy kiệt, rối loạn giấc ngủ và giảm chất lượng sống rõ rệt.

Một biến chứng cấp cứu nguy hiểm là cơn bão giáp. Đây là tình trạng cường giáp mất bù nặng, có thể xuất hiện sau nhiễm trùng, phẫu thuật, chấn thương, sinh nở, ngừng thuốc đột ngột hoặc điều trị không đầy đủ. Người bệnh có thể sốt cao, tim rất nhanh, rối loạn ý thức, tiêu chảy, nôn, suy tim, tụt huyết áp. Đây là cấp cứu nội tiết có nguy cơ tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

6. Điều trị bệnh Basedow có ba hướng chính, không có một công thức cho tất cả

Hiện nay, điều trị Basedow gồm ba phương pháp chính: thuốc kháng giáp, iod phóng xạ và phẫu thuật tuyến giáp.

Thuốc kháng giáp thường là lựa chọn ban đầu ở nhiều người bệnh, đặc biệt khi bệnh mới phát hiện, tuyến giáp không quá lớn, người bệnh có khả năng tái khám và theo dõi định kỳ. Methimazole hoặc carbimazole thường được ưu tiên trong đa số trường hợp; propylthiouracil được dùng trong một số tình huống đặc biệt như ba tháng đầu thai kỳ hoặc theo chỉ định riêng.

Iod phóng xạ là phương pháp điều trị triệt để hơn bằng cách làm giảm hoạt động của mô tuyến giáp. Phương pháp này không dùng cho phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú, và cần cân nhắc kỹ ở người có bệnh mắt Basedow đang hoạt động.

Phẫu thuật tuyến giáp được cân nhắc khi bướu lớn, chèn ép, nghi ngờ ung thư, không dung nạp thuốc, tái phát nhiều lần, cần kiểm soát nhanh trong hoàn cảnh phù hợp hoặc khi các phương pháp khác không thích hợp.

Lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào tuổi, mức độ bệnh, kích thước tuyến giáp, nồng độ TRAb, bệnh mắt đi kèm, bệnh tim mạch, kế hoạch mang thai, điều kiện theo dõi và mong muốn của người bệnh. Vì vậy, điều trị Basedow là điều trị cá thể hóa.

7. Thuốc kháng giáp cần uống đúng và theo dõi đúng trong điều trị bệnh Basedow

Một sai lầm thường gặp là người bệnh thấy đỡ hồi hộp, bớt run, ngủ tốt hơn rồi tự giảm liều hoặc ngừng thuốc. Triệu chứng cải thiện không đồng nghĩa bệnh đã khỏi. Hormone tuyến giáp cần được theo dõi bằng xét nghiệm, và quá trình tự miễn của Basedow có thể còn kéo dài.

Thời gian điều trị thuốc kháng giáp thường tính bằng nhiều tháng đến trên một năm, tùy từng trường hợp. Trong giai đoạn đầu, người bệnh thường cần tái khám sau khoảng 4-6 tuần để kiểm tra FT4, FT3, TSH và điều chỉnh liều. TSH có thể hồi phục chậm hơn FT4 và FT3, nên việc chỉnh thuốc cần dựa vào bác sĩ chuyên khoa, không nên tự diễn giải từng chỉ số một cách đơn lẻ.

Điều trị đủ thời gian và theo dõi đều giúp tăng khả năng kiểm soát bệnh, phát hiện sớm suy giáp do quá liều, đánh giá nguy cơ tái phát và quyết định thời điểm có thể giảm hoặc ngừng thuốc.

8. Cần biết các dấu hiệu nguy hiểm khi dùng thuốc kháng giáp trong điều trị bệnh Basedow

Thuốc kháng giáp nhìn chung có hiệu quả và được sử dụng rộng rãi, nhưng vẫn có một số tác dụng phụ hiếm mà nghiêm trọng.

Nếu trong quá trình dùng thuốc, người bệnh xuất hiện sốt cao, đau họng nhiều, loét miệng, nhiễm trùng bất thường hoặc mệt lả, cần ngừng thuốc và đi khám ngay để kiểm tra công thức máu, vì đây có thể là dấu hiệu giảm bạch cầu hạt.

Nếu có vàng da, nước tiểu sẫm màu, ngứa nhiều, đau tức vùng gan, buồn nôn nhiều hoặc mệt bất thường, cần đi khám để kiểm tra chức năng gan. Một số người có thể gặp phát ban, ngứa, đau khớp hoặc rối loạn tiêu hóa.

Những cảnh báo này không phải để người bệnh sợ thuốc. Ngược lại, hiểu đúng tác dụng phụ giúp người bệnh dùng thuốc an toàn hơn. Điều quan trọng là không tự ý đổi thuốc, không tự uống lại thuốc sau phản ứng bất thường và không bỏ tái khám.

9. Bệnh mắt Basedow không chỉ là chuyện “lồi mắt”

Bệnh mắt Basedow, hay bệnh mắt tuyến giáp, có thể xuất hiện trước, cùng lúc hoặc sau khi phát hiện cường giáp. Có người chỉ khô mắt, cộm mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng. Có người phù mi, co kéo mi, lồi mắt rõ. Một số trường hợp nặng có thể nhìn đôi, viêm loét giác mạc hoặc chèn ép thần kinh thị giác, gây giảm thị lực.

Điều trị bệnh mắt Basedow cần phối hợp giữa chuyên khoa Nội tiết và chuyên khoa Mắt. Những việc nền tảng gồm kiểm soát tốt chức năng tuyến giáp, tránh dao động từ cường giáp sang suy giáp, dùng nước mắt nhân tạo khi khô mắt, bảo vệ mắt khỏi bụi và ánh sáng mạnh, kê cao đầu khi ngủ nếu phù mi, và đặc biệt là ngừng hút thuốc lá.

Các dạng biến chứng mắt nặng do bệnh Basedow

Hút thuốc lá là yếu tố làm tăng nguy cơ và làm nặng bệnh mắt Basedow. Ở người có bệnh mắt đang hoạt động mức độ trung bình đến nặng, bác sĩ có thể cân nhắc corticoid, thuốc điều biến miễn dịch, xạ trị hốc mắt hoặc phẫu thuật tùy giai đoạn và mức độ tổn thương. Nếu có đau mắt nhiều, giảm thị lực, nhìn đôi tăng nhanh hoặc không nhắm kín mắt, cần đi khám sớm.

10. Phụ nữ có thai hoặc chuẩn bị mang thai mắc bệnh Basedow cần được quản lý riêng

Basedow ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần được tư vấn kỹ. Tốt nhất, bệnh nên được kiểm soát ổn định trước khi mang thai. Cường giáp chưa kiểm soát có thể làm tăng nguy cơ biến chứng cho mẹ và thai, trong khi thuốc điều trị cũng cần được lựa chọn thận trọng theo từng giai đoạn thai kỳ.

Propylthiouracil thường được ưu tiên hơn trong ba tháng đầu thai kỳ trong một số trường hợp, trong khi methimazole/carbimazole có thể được cân nhắc ở giai đoạn sau tùy chỉ định. Việc dùng thuốc phải nhằm mục tiêu kiểm soát cường giáp bằng liều thấp nhất có hiệu quả, tránh cả cường giáp kéo dài lẫn suy giáp do điều trị quá mức.

TRAb cũng có ý nghĩa trong thai kỳ vì kháng thể này có thể qua nhau thai và ảnh hưởng đến tuyến giáp thai nhi. Iod phóng xạ tuyệt đối không dùng trong thai kỳ và thời gian cho con bú. Vì vậy, phụ nữ mắc Basedow nếu có kế hoạch mang thai nên trao đổi sớm với bác sĩ Nội tiết, không nên tự ngừng thuốc khi biết có thai.

11. Lối sống không thay thế thuốc, nhưng giúp điều trị bệnh Basedow an toàn hơn

Basedow không thể điều trị khỏi chỉ bằng ăn kiêng, thực phẩm chức năng, thải độc, bấm huyệt, detox hay các phương pháp truyền miệng. Đây là bệnh tự miễn có cơ chế rõ ràng và cần được theo dõi bằng lâm sàng, xét nghiệm và điều trị y khoa phù hợp.

Tuy nhiên, lối sống vẫn rất quan trọng. Người bệnh nên ngủ đủ, hạn chế thức khuya, tránh chất kích thích như cà phê quá nhiều, rượu bia, thuốc lá, không tự ý dùng các sản phẩm bổ sung iod liều cao, rong biển, tảo biển hoặc các chế phẩm không rõ thành phần. Khi đang cường giáp nhiều, không nên gắng sức quá mức vì tim đang phải làm việc nhiều hơn bình thường.

Dinh dưỡng cần đủ năng lượng, đủ đạm, canxi và vitamin D nếu có nguy cơ loãng xương, nhưng không nên tự bổ sung quá mức. Mọi thuốc bổ, thực phẩm chức năng hoặc thuốc giảm cân nên được thông báo với bác sĩ, vì một số sản phẩm có thể chứa iod, hormone tuyến giáp hoặc chất kích thích làm bệnh nặng hơn.

12. Điều quan trọng nhất: đừng tự điều trị và đừng bỏ theo dõi bệnh Basedow

Basedow là bệnh có thể kiểm soát tốt, nhưng cũng là bệnh có nguy cơ tái phát. Có người đáp ứng tốt với thuốc và duy trì ổn định lâu dài. Có người cần iod phóng xạ hoặc phẫu thuật. Có người phải điều trị phối hợp bệnh mắt. Có người cần theo dõi đặc biệt vì bệnh tim mạch, tuổi cao, thai kỳ hoặc nguy cơ biến chứng.

Vì vậy, người bệnh không nên tự mua thuốc, tự đổi liều, tự ngừng thuốc khi thấy đỡ, cũng không nên kéo dài đơn thuốc cũ trong nhiều tháng mà không xét nghiệm lại. Điều trị Basedow không chỉ là hạ hormone tuyến giáp, mà là kiểm soát bệnh an toàn, phòng biến chứng, bảo vệ tim, xương, mắt, sinh sản và chất lượng sống lâu dài.

Nếu bạn hoặc người thân có biểu hiện như sụt cân nhanh, hồi hộp, run tay, mất ngủ, sợ nóng, ra nhiều mồ hôi, bướu cổ, rối loạn kinh nguyệt hoặc thay đổi ở mắt, hãy đi khám chuyên khoa Nội tiết để được đánh giá đúng.

Bác sĩ chuyên khoa II. Nguyễn Phương Mai - Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người dân không tự ý dùng thuốc điều trị cường giáp hoặc các sản phẩm được quảng cáo “chữa tuyến giáp” khi chưa có chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn: Bác sĩ chuyên khoa II. Nguyễn Phương Mai - Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai