Cách Sơ Cấp Cứu Khi Gặp Người Bị Say Nóng

Ánh nắng mặt trời về mùa hè và sức nóng là hai tác nhân vật lý có thể gây đả kích (stress) với cơ thể. Say nóng có thể xuất hiện ở ngoài trời, trong hầm lò, trong nhà, trong buồng bệnh, trong toa xe, trên ô tô. Hay gặp ở trẻ sơ sinh hoặc ở người lớn chưa thích ứng với các thay đổi khí hậu đột ngột.

Say nóng (heat exhaustion) - đây là mức độ nhẹ hơn say nắng (heatstroke) nhưng nếu không xử trí kịp thời có thể tiến triển thành say nắng, gây nguy hiểm tính mạng. Dưới đây là hướng dẫn chuẩn y khoa:

Hướng dẫn cách sơ cấp cứu khi gặp người bị say nóng

1. Cơ chế sinh bệnh của say nóng

Ở người lớn bình thường, dưới sự điều khiển của các trung tâm điều hòa thân nhiệt ở não, cơ thể có khả năng giữ thân nhiệt ổn định đối với các thay đổi nhiệt độ bên ngoài. Ở trẻ sơ sinh, khả năng điều hòa thân nhiệt còn hạn chế, chưa phát triển, vì vậy trẻ sơ sinh dễ bị say nóng:

Sự toả nhiệt của cơ thể phụ thuộc vào:

Sự khuếch tán nhiệt từ trong tạng đến da và niêm mạc, có liên quan đến cơ chế vận mạch và tuần hoàn.

Sự bốc nhiệt ra ngoài da theo bốn yếu tố: dẫn truyền, lan tỏả, bức xạ và bốc hơi, sự bốc hơi nhiệt đó lại chịu ảnh hưởng của các điều kiện khí hậu bên ngoài: sự thoáng khí, độ ẩm, độ nóng và sức gió.

Trong việc tỏa nhiệt, vấn đề bốc hơi trở nên rất quan trọng khi có thân nhiệt. Ở người bình thường không vận động, không giãy giụa, trong điều kiện khí hậu mát, sự bốc hơi qua phổi và da khoảng 800mL. Trong điều kiện nhiệt đới, sự bốc hơi còn tăng cao trên 1 lít. Sự bốc hơi làm mất đi một số lớn calo: 1mL nước ở 37° khi bốc hơi làm mất 580 calo.

Trong việc chống đỡ với sức nóng, vai trò của mồ hôi và hơi thở rất quan trọng. Trong hơi thở, chỉ có hơi nước nghĩa là nước mất đi cùng với calo, còn trong mồ hôi, có nước lẫn muối và calo mất đi. Số lượng Na có trong mồ hôi vào khoảng 30 - 70m Eq/lít tương đương với 2 - 4 g NaCl. Lượng Na rất thấp so với lượng natri máu. Vì vậy trong say nóng, tình trạng mất nước toàn thể là chủ yếu. Trong điều kiện nhiệt đới, một người làm việc nặng có thể mất đi hàng chục lít.

2. Nguyên nhân gây ra say nóng

Say nóng (heat exhaustion) xảy ra khi cơ thể mất cân bằng giữa sinh nhiệt và thải nhiệt, dẫn đến mất nước, mất muối và kiệt sức do nhiệt. Đây là giai đoạn trung gian, nếu không xử trí kịp có thể tiến triển thành say nắng (heatstroke).

Có nhiều điều kiện thuận lợi gây ra say nóng:

Khí hậu nhiệt đới ẩm ướt (độ ẩm cao).

Không có gió.

Trời oi bức, trước khi có cơn giông.

Trời nắng hạ ngả về chiều, trời nhiều mây, ít tia tử ngoại và nhiều tia hồng ngoại.

Làm việc ở cánh đồng trũng, nước mất đi mặt trời hun nóng cả ngày. Làm việc cạnh hầm lò, chạy marathon.

Không đủ nước uống và muối pha vào nước uống.

Đối với trẻ em bị cảm sốt xoàng được bố mẹ chăm sóc không đúng quy cách: đóng kín cửa, đắp chăn chùm kín cho con.

Về sinh bệnh học, đó là tình trạng mất nước toàn thể, kèm theo rối loạn điều hòà thân nhiệt, rối loạn vận mạch.

3. Triệu chứng của say nóng

Các triệu chứng của say nóng (heat exhaustion) thường xuất hiện sau khi cơ thể phải tiếp xúc với nhiệt độ cao, làm việc hoặc vận động trong môi trường nóng ẩm quá lâu. Đây là tình trạng mất nước - điện giải và kiệt sức do nhiệt, nếu không xử trí kịp thời có thể tiến triển thành say nắng (heatstroke).

3.1. Triệu chứng say nóng ở trẻ sơ sinh:

Đó là bệnh cảnh của tình trạng sốt cao kèm theo mất nước toàn thể cấp, có thể nhanh chóng dẫn đến hôn mê, co giật, dễ gây tử vong.

3.2. Triệu chứng say nóng ở người lớn và trẻ em lớn:

Các triệu chứng xuất hiện mỗi lúc một nặng dần nếu không cứu chữa hoặc cứu chữa không đúng quy cách.

Mới đầu: vã mồ hôi, nhức đầu, khó chịu, mặt đỏ dừ, cảm giác nghẹt thở, có khi đau bụng, nôn mửa.

Sau đó: chóng mặt, hoa mắt, tái nhợt, mạch nhanh, ngất lịm, chuột rút, đái ít.

Sốt cao: có khi lên tới 42-44°C. Da và niêm mạc khô, truy mạch.

Li bì, giãy giụa, lăn lộn, mê sảng, cuối cùng là hôn mê co giật (phù não).

3.3. Triệu chứng say nóng khi xét nghiệm:

Tăng áp lực thẩm thấu máu trên 350m Osm/L.

Protid máu trên 80g/L. Na máu trên 150m Eq/L.

pH máu giảm, dự trữ kiềm giảm (toan chuyển hóá).

Chọc dò nước não tuỷ: albumin tăng.

Điện não đồ: sóng alpha dẹt và thấp.

Tìm hiểu thêm về cách phân biệt say nóng, say nắng và đột quỵ do nắng nóng tại: https://edallyhanquoc.vn/phan-biet-say-nong-say-nang-va-dot-quy-do-nang-nong.html

4. Cách xử trí khi gặp người bị say nóng

Say nóng nói chung có tiên lượng tốt nếu được điều trị sớm và tích cực. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp nặng gây tử vong nhất là ở trẻ sơ sinh.

4.1. Cách sơ cấp cứu tại chỗ khi gặp người bị say nóng:

Tại chỗ thể nhẹ: cởi bớt quần áo, nằm nghỉ ở nơi mát mẻ, thoáng gió, uống nước lạnh có muối, chườm lạnh, quạt mát.

4.2. Cách sơ cấp cứu tại khoa Điều trị tích cực hay khoa Cấp cứu:

Đặt bệnh nhân vào trong một bể lạnh, xoa bóp mạnh ngoài da. Độ chênh lệch giữa nước lạnh và thân nhiệt không quá 3°C. Mỗi 1g nước bốc hơi làm giảm nhiệt độ gấp 7 lần 1g nước đá tan ra. Có thể cho dantrolene 1 mg/kg/6 giờ.

Truyền dịch lạnh NaCl 0,9% phối hợp thêm natri bicarbonat 1,4% để tránh nguy cơ viêm ống thận cấp do tiêu cơ.

Truyền plasma tươi và tiểu cầu để tránh rối loạn đông máu.

Chống phù não bằng mannitol.

Lọc máu (hemofiltration) nếu có suy thận, suy gan, suy đa tạng.

Thông khí nhân tạo nếu có hôn mê.

Hạ thân nhiệt điều trị cho thân nhiệt xuống 32-35°C là biện pháp hữu hiệu nhất.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng giúp phòng ngừa và phục hồi cơ thể sau khi bị say nóng tại: http:// https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.