HOMA-IR Là Gì Và Có Nên Làm Để Biết Mình Có Bị Đề Kháng Insulin Không?

Gần đây, chúng tôi gặp khá nhiều người mang kết quả HOMA-IR và hỏi “HOMA-IR của tôi là 3,2. Có phải tôi bị đề kháng insulin không?” Hoặc “Tôi có nên làm HOMA-IR định kỳ để kiểm tra sức khỏe không?”

Tôi thường trả lời: HOMA-IR là một công cụ có giá trị. Nhưng không phải ai cũng cần làm. Và một chỉ số HOMA-IR đơn lẻ không đủ để chẩn đoán đề kháng insulin.

HOMA-IR là gì và có nên làm để biết mình có bị đề kháng insulin không?

1. HOMA-IR là gì?

HOMA-IR là viết tắt của: Homeostasis Model Assessment of Insulin Resistance. Đây là chỉ số được tính từ: Đường huyết lúc đói và Insulin máu lúc đói.

Mục đích là: Ước tính mức độ đề kháng insulin.

Điều cần nhớ: HOMA-IR là chỉ số ước tính, không phải xét nghiệm đo trực tiếp đề kháng insulin.

2. Công thức tính HOMA-IR

Nếu đường huyết đói tính bằng mmol/L, công thức thường dùng là: HOMA-IR = Insulin đói (µU/mL) × Đường huyết đói (mmol/L) / 22,5

Nếu đường huyết đói tính bằng mg/dL, có thể dùng: HOMA-IR = Insulin đói (µU/mL) × Đường huyết đói (mg/dL) / 405

Ví dụ về cách tính HOMA-IR:

• Insulin đói: 12 µU/mL

• Đường huyết đói: 5,5 mmol/L

• HOMA-IR = 12 × 5,5 / 22,5 = 2,93

Nhưng: Con số 2,93 đó không thể tự mình nói lên toàn bộ tình trạng chuyển hóa của một người.

3.HOMA-IR có phải “tiêu chuẩn vàng” để chẩn đoán đề kháng insulin không?

Câu trả lời là: Không. Trong nghiên cứu khoa học, phương pháp tham chiếu để đánh giá độ nhạy insulin là Hyperinsulinemic-euglycemic clamp. Đây là kỹ thuật phức tạp, tốn thời gian, chủ yếu dùng trong nghiên cứu.

HOMA-IR được phát triển như một cách đơn giản hơn để ước tính đề kháng insulin từ đường huyết đói và insulin đói.

4. Vì sao không nên tự diễn giải HOMA-IR?

Bởi vì HOMA-IR phụ thuộc vào insulin máu lúc đói. Mà insulin máu lại chịu ảnh hưởng bởi:

• Phương pháp xét nghiệm của từng labo.

• Tình trạng nhịn ăn có đủ hay không.

• Bữa ăn ngày hôm trước.

• Tuổi, chỉ số BMI, chủng tộc.

• Thuốc đang dùng.

• Chức năng tế bào beta tụy.

• Chức năng gan, thận.

Vì vậy: Không có một ngưỡng HOMA-IR duy nhất áp dụng chuẩn cho tất cả mọi người.

5. Có nên làm HOMA-IR để tầm soát đề kháng insulin không?

Trong đa số trường hợp là không cần thiết. Các hướng dẫn hiện hành về đái tháo đường không dùng HOMA-IR như xét nghiệm thường quy để chẩn đoán hoặc tầm soát đái tháo đường. Tại Việt Nam, Quyết định 5481/QĐ-BYT của Bộ Y tế ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2”, trong đó chẩn đoán đái tháo đường dựa trên glucose máu, HbA1c, nghiệm pháp dung nạp glucose hoặc glucose bất kỳ kèm triệu chứng điển hình, không dựa vào insulin máu hay HOMA-IR. (Thư viện pháp luật⁠).

Trên thực hành, bác sĩ không dựa vào HOMA-IR mà thường đánh giá nguy cơ đề kháng insulin dựa vào:

• Vòng bụng.

• BMI.

• Huyết áp.

• Mỡ máu.

• Gan nhiễm mỡ.

• Đường huyết đói.

• Đường huyết sau ăn.

• HbA1c.

• Tiền sử gia đình.

• Tiền sử đái tháo đường thai kỳ ở nữ giới.

• Cùng với thăm khám lâm sàng.

6. Khi nào bác sĩ có thể chỉ định HOMA-IR?

HOMA-IR có thể được dùng trong một số tình huống như:

• Nghiên cứu khoa học về chuyển hóa.

• Một số trường hợp cần đánh giá sâu hơn về đề kháng insulin.

• Theo dõi xu hướng thay đổi trong một số nhóm người bệnh khi bác sĩ có mục tiêu cụ thể.

Nhưng đây không phải là xét nghiệm sức khỏe định kỳ cho mọi người.

7. HOMA-IR quá cao hay quá thấp thì phải làm sao?

Đừng quá lo nếu HOMA-IR của bạn cao. Cũng đừng quá yên tâm nếu HOMA-IR thấp. Điều quan trọng hơn là:

• Bạn có béo bụng không?

• Bạn có gan nhiễm mỡ không?

• Đường huyết sau ăn có tăng không?

• HbA1c của bạn như thế nào?

• Mỡ máu, huyết áp, vòng bụng ra sao?

• Bạn có đang duy trì lối sống lành mạnh không?

Bởi vì: Một chỉ số đẹp không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một cơ thể khỏe mạnh.

HOMA-IR là một công cụ có giá trị. Nhưng không phải là xét nghiệm bắt buộc để chẩn đoán đề kháng insulin. Và càng không nên dùng nó như một con số để tự kết luận mình “bị bệnh” hay “không bị bệnh”. Điều quan trọng hơn là:

• Hiểu nguy cơ của bản thân.

• Kiểm soát cân nặng và vòng bụng.

• Giảm mỡ nội tạng.

• Duy trì vận động.

• Theo dõi đường huyết và HbA1c định kỳ khi có nguy cơ.

Bởi vì trong nội tiết, bác sĩ không điều trị một chỉ số HOMA-IR mà điều trị tình trạng chuyển hóa của cả một con người.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế. Quyết định 5481/QĐ-BYT ngày 30/12/2020. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2.

2. Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh Nội tiết - Chuyển hóa.

3. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes 2026.

4. UpToDate. Measurement of insulin secretion and insulin resistance.

5. Matthews DR, et al. Homeostasis Model Assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations. Diabetologia. 1985.

6. ADA/EASD Consensus Report on the Management of Hyperglycemia in Type 2 Diabetes.