Melatonin Và Một Số Điều Cần Biết

Nhiều người trẻ, người bị áp lực công việc hoặc có chứng rối loạn lo âu nhẹ có thói quen sử dụng melatonin lâu dài.

Melatonin thường được xem là “an toàn” vì là hormone tự nhiên, nhưng thực tế mức độ an toàn này có giới hạn như thế nào?

Melatonin và một số điều cần biết để sử dụng an toàn

Theo BS CKII. Nguyễn Lâm Thùy An - Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh - Cơ sở 3 cho biết:

1. Thế nào bị xem là lạm dụng melatonin?

Melatonin là một hormon nội sinh do tuyến tùng tổng hợp và tiết ra theo chu kỳ sáng - tối, tác dụng điều hoà chu kì ngày - đêm hay chu kì thức - ngủ. Bóng tối làm cho cơ thể sản xuất nhiều melatonin, là tín hiệu cho cơ thể để chuẩn bị cho giấc ngủ. Ánh sáng làm giảm sản xuất melatonin và báo hiệu chuẩn bị thức dậy. Melatonin giảm dần theo độ tuổi. Tuổi càng cao thì hormone này tiết ra càng ít đi.

Các hướng dẫn lâm sàng và đánh giá an toàn có mô tả rõ các tình huống được xem là dùng không an toàn hoặc lạm dụng melatonin như sau:

Dùng kéo dài, liên tục mà không tìm nguyên nhân và không được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa. Nhiều hướng dẫn khuyến cáo ưu tiên dùng ngắn hạn. Theo NHS (National Health Service) là hệ thống chăm sóc sức khỏe công cộng tại Vương quốc Anh nêu ví dụ: tối đa 13 tuần cho người lớn; nếu cần sử dụng dài hơn phải có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Việc dùng hàng năm mà không được theo dõi/đánh giá được coi là dùng không an toàn.

Dùng liều quá cao hoặc tự tăng liều khi thấy không hiệu quả thay vì đến gặp bác sĩ để được thăm khám và điều trị. Ví dụ dùng nhiều lần >5-10 mg/ngày, nhiều tài liệu cảnh báo liều cao không nhất thiết có hiệu quả tốt hơn và có thể tăng tác dụng phụ.

Dùng cho trẻ nhỏ, thanh thiếu niên hoặc nhóm có bệnh lý nền, có chống chỉ địnhmà không có hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa (ví dụ bệnh gan, dùng thuốc ức chế miễn dịch, đang điều trị chống đông, đang dùng một số antidepressant như fluvoxamine).

2. Những sai lầm phổ biến khi tự dùng melatonin

Việc tự ý mua và sử dụng melatonin không qua tư vấn y khoa có thể dẫn đến những sai lầm phổ biến nào?

Sai lầm phổ biến khi tự dùng melatonin có thể kể đến như:

Dùng liều quá cao: Nhiều người tự tăng liều melatonin từ 1 mg lên đến 5–10 mg hoặc hơn khi thấy không ngủ được. Trong khi bằng chứng cho thấy liều thấp thường đủ để điều chỉnh pha ngủ; liều cao không phải luôn hiệu quả hơn mà còn làm tăng tần suất xuất hiện tác dụng phụ (buồn ngủ ban ngày, đau đầu, chóng mặt).

Uống sai thời điểm: Hiệu quả của melatonin phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm dùng. Ví dụ uống quá sát giờ lên giường hoặc uống vào buổi sáng sẽ dẫn đến ít tác dụng hoặc gây buồn ngủ ban ngày hoặc có triệu chứng rối loạn nhịp sinh học.

Không kiểm tra tương tác thuốc trước khi sử dụng: Melatonin tương tác với nhiều thuốc (ví dụ: warfarin có thể làm thay đổi thời gian đông cầm máu; fluvoxamine và một số thuốc chống trầm cảm SSRI có thể làm tăng mạnh nồng độ melatonin) và có thể cộng hưởng với các thuốc gây ức chế thần kinh (tăng buồn ngủ). Khi người dùng tự ý kết hợp có thể gặp nguy hiểm.

Dùng cho trẻ nhỏ hoặc thanh thiếu niên mà không hỏi ý kiến bác sĩ: Việc phụ huynh tự cho trẻ dùng melatonin (đặc biệt dạng gummies/chewable) là nguyên nhân lớn dẫn đến tăng báo cáo ngộ độc, nhập viện ở trẻ. Nhiều sản phẩm có hàm lượng không đúng và trông giống kẹo khiến trẻ dễ nuốt nhầm.

Dùng melatonin để “che dấu” hoặc trì hoãn khám điều trị bệnh nền: Mất ngủ có thể do nhiều nguyên nhân (trầm cảm, rối loạn lo âu, ngưng thở khi ngủ, cai thuốc, ca làm việc đêm, rối loạn nội tiết, hoặc do dùng các thuốc khác…). Tự dùng melatonin mà không tìm nguyên nhân có thể trì hoãn chẩn đoán và điều trị những bệnh lý quan trọng.

Không theo dõi và không tái khám khi dùng kéo dài: Dùng melatonin kéo dài hàng tháng thậm chí hàng năm mà không được bác sĩ đánh giá về hiệu quả, an toàn, tương tác thuốc hay dấu hiệu cần ngưng là hành vi rủi ro (một số hướng dẫn khuyên dùng ngắn hạn và tái đánh giá nếu cần kéo dài).

3. Tác hại tiềm ẩn khi dùng melatonin kéo dài nhiều năm

Dù melatonin được xem là tương đối an toàn khi dùng ngắn hạn, nhưng khi sử dụng dài hạn (nhiều tháng đến nhiều năm) thì có thể mang lại các tác dụng phụ hoặc hậu quả như:

Ảnh hưởng nội tiết hoặc sinh sản: Vì melatonin là hormon nội sinh, việc bổ sung dài hạn có khả năng ảnh hưởng tới hệ sinh sản, ví dụ như dậy thì, rối loạn kinh nguyệt, rối loạn khả năng sinh sản.

Ảnh hưởng chuyển hóa như đường huyết hoặc huyết áp: Một số tài liệu nêu melatonin có thể ảnh hưởng tới duy trì đường huyết hoặc huyết áp.

Ảnh hưởng lên nhịp sinh học hoặc giấc ngủ: Dùng melatonin sai thời điểm hoặc liên tục hàng năm có thể làm mất điều hòa nhịp sinh học hoặc tạo lệ thuộc tâm lý (người dùng phụ thuộc vào thuốc để ngủ).

Với người có bệnh lý nền (đường huyết, huyết áp, bệnh nội tiết, người mang thai, trẻ em) thì việc dùng dài hạn phải có sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa và cân nhắc giữa lợi và hại.

Việc sử dụng melatonin nên được tư vấn và theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn, phù hợp với từng cá nhân và hạn chế các rủi ro tiềm ẩn cho sức khỏe lâu dài.

4. Bác sĩ đề xuất cách dùng melatonin an toàn cho người mất ngủ

Đối với những người thường xuyên mất ngủ, bác sĩ có đề xuất cách dùng melatonin như thế nào nào để hạn chế các rủi ro sức khỏe?

Hướng dẫn sử dụng melatonin để hạn chế rủi ro:

Đánh giá nguyên nhân mất ngủ trước khi dùng: Cần khám và xác định nguyên nhân như công việc ca đêm, stress, lo âu, trầm cảm, sử dụng caffein/thuốc kích thích, ngưng thở khi ngủ, bệnh lý nội tiết.

Bắt đầu với liều thấp và đúng thời điểm: Bắt đầu với liều rất thấp (ví dụ 0,5-1 mg) rồi tăng nếu cần, thay vì bắt đầu với liều cao. Thời điểm dùng: thường là 30-60 phút trước giờ ngủ.

Chọn liều phù hợp, tránh tự tăng liều cao ngay.

Dùng melatonin theo thời gian ngắn hạn trước khi xem xét dùng dài hạn: NHS khuyên rằng với mất ngủ ngắn hạn dùng tối đa 13 tuần, nếu dùng lâu hơn cần đánh giá gây hiệu quả và an toàn.

Lưu ý tương tác và tình trạng đặc biệt. Kiểm tra nếu đang dùng thuốc khác: ví dụ thuốc chống đông, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc ảnh hưởng nhịp sinh học. Người cao tuổi, người có bệnh gan/thận, đang mang thai/cho con bú cần tham khảo bác sĩ trước. Tránh dùng cùng lúc với thức uống rượu, caffeine trước ngủ.

Dùng melatonin như “công cụ hỗ trợ” để khởi động hoặc điều chỉnh pha ngủ, chứ không phải “uống mỗi đêm mãi mãi” mà không có đánh giá. Khi giấc ngủ ổn định, cân nhắc giảm liều hoặc ngưng thử dưới hướng dẫn bác sĩ để xem có cần tiếp tục hay không. Ngoài ra, người bệnh nên chuyển qua sử dụng thực phẩm bảo vệ sức khỏe như: Hồng sâm, Hắc sâm, Tinh dầu thông đỏ, Đông trùng hạ thảo, Hắc sâm tỏi đen…

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn: BS CKII. Nguyễn Lâm Thùy An - Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh - Cơ sở 3