Một Số Sai Lầm Khi Nhận Định Kết Quả Xét Nghiệm Nước Tiểu

Xét nghiệm nước tiểu là một trong những công cụ chẩn đoán phổ biến và có giá trị trong y học lâm sàng, giúp bác sĩ phát hiện sớm nhiều rối loạn về thận, tiết niệu, chuyển hóa và toàn thân.

Mặc dù diễn giải kết quả xét nghiệm nước tiểu là một kỹ năng cơ bản nhưng lại thường bị xem nhẹ trong thực hành lâm sàng. Nhiều sai lầm xuất hiện do không nắm rõ nguyên lý, yếu tố ảnh hưởng, hoặc bối cảnh lâm sàng khi đánh giá kết quả cuả bệnh nhân.

Một số sai lầm khi nhận định kết quả xét nghiệm nước tiểu

Vậy đâu là những sai lầm thường gặp khi đọc và hiểu kết quả xét nghiệm nước tiểu? Dưới đây là một số sai lầm thường gặp nhất trên thực tế.

1. Chỉ dựa vào que thử nước tiểu mà không làm xét nghiệm định lượng khi nhận định kết quả xét nghiệm nước tiểu

Nhiều người đánh giá protein niệu chỉ bằng que thử (dipstick), nhưng kết quả này phụ thuộc vào độ cô đặc nước tiểu (tỷ trọng, pH) và chủ yếu phát hiện albumin. Bệnh nhân có protein niệu không do albumin (như Bence Jones, globulin, myoglobin) có thể âm tính. Do đó, cần định lượng protein 24 giờ hoặc tỉ số ACR/PCR để xác định mức độ thực sự của protein niệu.

2. Bỏ qua yếu tố ảnh hưởng đên kết quả nước tiểu giữa dòng khi nhận định kết quả xét nghiệm nước tiểu

Lấy mẫu sai (đầu dòng, cuối dòng, hoặc mẫu sau vận động, sau giao hợp) dễ gây dương tính giả bạch cầu niệu hoặc hồng cầu niệu. Mẫu lấy không đúng thời điểm hoặc không được vận chuyển sớm có thể làm phân hủy tế bào và nitrit. Người đọc cần xác định thời điểm lấy mẫu, phương pháp và bảo quản khi nhận định kết quả.

Tham khảo thêm: https://edallyhanquoc.vn/ba-dau-hieu-bat-thuong-o-nuoc-tieu-bao-hieu-duong-huyet-cao.html

3. Hiểu sai hồng cầu niệu: nhầm giữa hồng cầu biến dạng và không biến dạng khi nhận định kết quả xét nghiệm nước tiểu

Hồng cầu biến dạng (dysmorphic RBC) gợi ý nguồn gốc cầu thận, trong khi RBC nguyên vẹn thường từ đường tiết niệu dưới. Tuy nhiên, nhiều nơi không soi tươi hoặc dùng kính hiển vi không đủ độ phân giải. Bác sĩ có thể nhầm nhiễm khuẩn niệu với bệnh cầu thận. Cần soi tươi cặn nước tiểu hoặc soi pha tương phản khi nghi ngờ bệnh cầu thận.

4. Bỏ qua bạch cầu niệu âm tính giả hoặc dương tính giả và hiểu sai nitrit niệu khi nhận định kết quả xét nghiệm nước tiểu

Bạch cầu niệu dương tính có thể không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn (do viêm thận kẽ, viêm thận lupus, viêm thận mô kẽ do thuốc). Ngược lại, âm tính giả gặp trong mẫu nước tiểu acid mạnh, tỷ trọng cao hoặc nhiễm trùng do vi khuẩn không sản sinh leukocyte esterase.

Nhiều người xem nitrit niệu dương tính là nhiễm khuẩn niệu chắc chắn. Tuy nhiên, nitrit chỉ phát hiện vi khuẩn Gram âm chuyển hóa nitrat gây nitrit (như E. coli). Các tác nhân như Enterococcus, Pseudomonas, Staphylococcus saprophyticus không tạo nitrit gây âm tính giả.

Tham khảo thêm: https://edallyhanquoc.vn/nuoc-tieu-co-vang-nhu-vang-mo-co-nguy-hiem-khong.html

5. Bỏ qua tầm quan trọng của tỉ trọng và pH nước tiểu và trụ niệu khi nhận định kết quả xét nghiệm nước tiểu

Bệnh nhân có pH > 8 có thể làm hồng cầu và trụ niệu bị tan, còn tỉ trọng thấp (<1.005) phản ánh giảm khả năng cô đặc, gợi ý tổn thương ống thận. Nhiều bác sĩ chỉ chú ý phần “protein” hay “glucose” mà quên rằng pH và tỉ trọng là chỉ dấu chức năng ống thận sớm.

Trụ hạt, trụ hồng cầu hay trụ bạch cầu có ý nghĩa chẩn đoán cao. Tuy nhiên, nhiều nơi coi đó là “cặn bẩn” hoặc không soi kỹ. Trụ hồng cầu là dấu hiệu đặc hiệu của viêm cầu thận cấp hoặc lupus nephritis. Không nhận diện được trụ khiến bỏ sót chẩn đoán bệnh cầu thận tiềm ẩn.

Tham khảo thêm: https://edallyhanquoc.vn/xet-nghiem-nuoc-tieu-chan-doan-duoc-benh-gi.html

6. Không đối chiếu kết quả nước tiểu với triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân và bỏ qua yếu tố thuốc và bệnh toàn thân khi nhận định kết quả xét nghiệm nước tiểu

Một xét nghiệm nước tiểu bất thường khong đồng nghĩa bệnh lý thật sự nếu không có triệu chứng, ví dụ: tiểu máu vi thể tạm thời sau vận động, protein niệu tư thế, hay tiểu dưỡng chất ở người sốt. Ngược lại, nhiễm khuẩn niệu thật sự cần được xác định bằng cấy nước tiểu ≥10⁵ CFU/mL cùng triệu chứng lâm sàng.

Vitamin C liều cao gây âm tính giả nitrit và glucose niệu; thuốc kháng sinh, hóa chất sát khuẩn có thể làm thay đổi phản ứng màu trên que thử. Ngoài ra, các bệnh như tiêu cơ vân, bệnh gan, nhiễm ceton… cũng gây dươg tính giả protein hoặc máu niệu.

Một lỗi phổ biến là chẩn đoán dựa vào một mẫu duy nhất, trong khi nước tiểu thay đổi theo giờ, bữa ăn, tư thế và thuốc. Ví dụ, protein niệu thoáng qua có thể hết sau vài ngày, còn protein niệu dai dẳng mới có giá trị tiên lượng. Cần xét nghiệm lại sau 1-2 tuần để xác nhận.

Theo tôi, việc diễn giải xét nghiệm nước tiểu cần đặt trong bối cảnh lâm sàng, xét nghiệm bổ sung, và kỹ thuật thu mẫu chuẩn. Do đó người đọc cần phối hợp giữa que thử, soi cặn, định lượng, và cấy vi khuẩn để đưa ra kết luận chính xác. Việc đọc sai có thể dẫn đến bỏ sót bệnh cầu thận hoặc lạm dụng kháng sinh không cần thiết đây hai lỗi cực kỳ thường gặp trong thực hành lâm sàng hiện nay.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn: PGS.TS.BS Đỗ Gia Tuyển - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội