Nhiễm Toan Ceton Do Đái Tháo Đường Cập Nhật Mới Nhất 2026

Nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA) là một cấp cứu nội khoa thường gặp, có thể đe dọa tính mạng và cần chẩn đoán, xử trí sớm. Bệnh hay gặp ở đái tháo đường type 1 nhưng cũng có thể xuất hiện ở type 2, nhất là khi có yếu tố khởi phát.

Điểm rất quan trọng của bài này là nhấn mạnh việc không chỉ nhìn vào đường huyết. DKA cổ điển thường có tăng đường máu nhưng vẫn có một tỷ lệ không nhỏ bệnh nhân bị euglycemic DKA (EDKA), tức là có toan ceton nhưng glucose không quá cao.

Cập nhật mới nhất nhiễm toan ceton do đái tháo đường 2026

1. Chẩn đoán nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)

Bài viết nhấn mạnh bộ ba kinh điển: Tăng đường huyết; Toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion; Tăng ceton máu hoặc ceton niệu.

Trên lâm sàng, bệnh nhân nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA) có thể đến với tình trạng:

• Tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân

• Đau bụng, buồn nôn, nôn

• Mất nước, yếu mệt

• Khó thở, thở nhanh sâu kiểu Kussmaul

• Thay đổi ý thức từ lơ mơ đến hôn mê

• Hơi thở mùi trái cây

• Khám có thể thấy dấu mất nước, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp.Nếu có nhiễm trùng đi kèm thì càng dễ nặng.

2. Yếu tố khởi phát nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)

Bài này nhắc rất rõ rằng khi gặp DKA, không chỉ điều trị DKA mà còn phải tìm được nguyên nhân.

Các yếu tố khởi phát nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA) thường gặp gồm:

• Nhiễm trùng

• Không tuân thủ insulin hoặc ngừng insulin

• Nhồi máu cơ tim, đột quỵ

• Thai kỳ

• Ngộ độc, dùng chất

• Viêm tụy

• Chấn thương

• Mới được chẩn đoán đái tháo đường

• Một số thuốc như steroid, thiazide, thuốc cường giao cảm, pentamidine, thuốc chống loạn thần,…

Bài viết còn nhắc nhóm “5 I” dễ nhớ: infection (nhiễm trùng), infarction (nhồi máu), infant (pregnancy) (mang thai), indiscretion (Ăn uống không kiểm soát, độc chất), insulin noncompliance (không tuân thủ insulin: bỏ liều, ngừng thuốc).

3. Xét nghiệm ban đầu nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)

Cần làm xét nghiệm các chỉ số tương đối đầy đủ ngay từ đầu:

• Glucose máu

• Công thức máu

• Điện giải, ure, creatinin

• Magnesium, phosphorus

• Khí máu

• Anion gap

• Lactate

• Ceton máu hoặc ceton niệu

• Tổng phân tích nước tiểu

• Cấy máu nếu nghi nhiễm trùng

• ECG để tìm thiếu máu cơ tim hay rối loạn kali

• Hình ảnh học (Xquang, CT) không làm thường quy cho mọi ca, mà tùy biểu hiện. Nếu sốt, tụt huyết áp, đau bụng đáng ngại hoặc có dấu hiệu phúc mạc thì chỉ định chụp nên sớm hơn

4. Các bất thường xét nghiệm điển hình nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)

Glucose: Thường >250 mg/dL, nhưng có thể thấp hơn trong EDKA.

Natri: Hay gặp hạ natri giả do tăng áp lực thẩm thấu vì glucose cao.Nếu natri bình thường hoặc tăng, thường gợi ý mất nước tự do nặng.

Bài này nhắc một điểm thú vị: hệ số hiệu chỉnh natri theo glucose có thể 2.4 mEq/L cho mỗi 100 mg/dL glucose trên 100, thay vì công thức cũ 1.6.

Kali: Kali máu ban đầu có thể bình thường hoặc tăng, nhưng tổng lượng kali toàn thân thường thiếu. Nếu kali thấp ngay từ đầu thì phải xem là dấu hiệu thiếu kali nặng, cần xử trí rất cẩn thận.

Magnesium và phosphorus: Magnesium thường thấp. Phosphat toàn thân cũng có thể giảm, nhưng bài này nói không cần bù phosphat khẩn cấp thường quy, ưu tiên vẫn là kali.

Độ pH và bicarbonate: pH < 7.3 phù hợp với toan trong DKA; Bicarbonate thấp; Anion gap tăng do ceton.

Bài nhấn mạnh việc không cần khí máu động mạch nếu không có câu hỏi về oxy hóa, vì khí máu tĩnh mạch đủ chính xác cho đánh giá toan kiềm trong nhiều trường hợp.

Bạch cầu: Tăng bạch cầu 10.000-15.000 có thể chỉ do stress. Nhưng nếu WBC >25.000 hoặc bandemia >10% thì nên tìm nhiễm trùng thật sự.

5. Chẩn đoán phân biệt nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)

Không phải mọi tăng anion gap và ceton đều là nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA). Bài viết nhắc cần phân biệt với:

• Nhiễm ceton do đói (nhịn đói kéo dài)

• Nhiễm ceton do rượu

• Nhiễm toan lactic

• Ngộ độc ethylene glycol, methanol, salicylate

• Hội chứng tăng ure huyết

• Suy thận cấp

• Hội chứng tăng áp lực thẩm thấu do tăng đường huyết

6. Euglycemic nhiễm toan ceton do đái tháo đương (EDKA)

Đây là phần rất hay của bài viết. EDKA là tình trạng có toan ceton nhưng glucose <250 mg/dL (13.9 mmol/L). Tỷ lệ không cao, nhưng rất dễ bỏ sót.

Cần nghĩ đến Euglycemic nhiễm toan ceton do đái tháo đương (EDKA) khi bệnh nhân có:

• Toan chuyển hóa tăng anion gap

• Ceton máu hoặc ceton niệu

• Glucose không cao

• Có yếu tố nguy cơ đi kèm

Các yếu tố nguy cơ nổi bật của Euglycemic nhiếm toan ceton do đái tháo đường (EDKA):

• Sử dụng SGLT2 inhibitor

• Thai kỳ

• Nhịn đói hoặc đói kéo dài

• Nhiễm trùng

• Viêm tụy cấp

• Đang dùng bơm insulin

• Đã được dùng insulin trước khi đến viện

Bài nhấn mạnh việc sử dụng SGLT2 rất đáng quan tâm. Bệnh nhân dùng nhóm này có thể tăng nguy cơ toan ceton rõ rệt, và bác sĩ cấp cứu phải luôn nghĩ tới.

Ở phụ nữ có thai, EDKA đặc biệt cần cảnh giác vì thai kỳ vốn đã làm tăng xu hướng thiếu insulin tương đối và đề kháng insulin.

7. Dịch là bước mở đầu nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)

Bài viết cho rằng điều trị DKA bắt đầu bằng truyền dịch và có thể khởi động ngay khi mới biết bệnh nhân tăng đường máu, chưa cần chờ đủ toàn bộ xét nghiệm quay lại.

Phần lớn bệnh nhân mất nước rất nhiều, thường cần 4–6 lítdịch bù tổng cộng.

Tác giả thiên về dùng dịch tinh thể cân bằng như:

• Lactated Ringer

• Plasma-Lyte

Lý do là có thể giảm nguy cơ toan chuyển hóa tăng clo, không tăng anion gap do truyền quá nhiều Natri clorid, đồng thời có thể giúp DKA hồi phục nhanh hơn.

Sau bolus ban đầu, khi bệnh nhân đã gần đẳng tích mà glucose vẫn còn cao, tiếp tục dịch với tốc độ khoảng 150-200 mL/giờ.

Khi glucose xuống <300 mg/dL (16.7 mmol/L) mà anion gap chưa đóng (vẫn còn cao), cần thêm dịch chứa dextrose để vẫn tiếp tục insulin mà không làm tụt đường quá mức. Có thể dùng D5 hoặc D10 theo chiến lược hai túi dịch.

Một điểm rất đáng nhớ của bài là insulin phải được tiếp tục để tắt tình trạng nhiễm toan ceton, chứ không phải chỉ để hạ đường máu.

8. Kali là điểm sống còn trong nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)

Bài viết nhấn mạnh:

• Tổng lượng kali toàn thân thường giảm

• Trước khi truyền insulin, cần chắc chắn K >3.3 mmol/L

• Có thể bắt đầu bù kali khi K <4.5 mmol/L

• Khuyến nghị bù kali trong bảng của bài:

• K < 3.3 mEq/L: bù 20 mEq/giờ IV, trì hoãn insulin

• K 3.3-4.0: bù 20 mEq/giờ IV

• K 4.0-5.5: bù 10 mEq/giờ

• K >5.5: chưa cần bù

• Nếu bù >10 mEq/giờ thì nên có theo dõi tim mạch và có thể cần hai đường ngoại vi hoặc đường trung tâm.

9. Insulin: mục tiêu không chỉ là hạ glucose trong nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)

Sau khi đã biết kali >3.3, bắt đầu insulin.

Bài viết nêu rằng cả insulin tĩnh mạch và insulin dưới da tác dụng nhanh đều có thể hiệu quả trong DKA, nhưng insulin truyền tĩnh mạch được ưu tiên ở bệnh nhân:

• Tụt huyết áp

• Đang dùng thuốc vận mạch

• Nguy cơ hấp thu dưới da kém

Liều insulin regular IV trong bảng:

• Khởi đầu khoảng 0.1 U/kg/giờ

• Một số nơi dùng bolus 0.1 U/kg trước, nhưng tác giả không thích bolus thường quy vì làm tăng nguy cơ hạ đường huyết

• Nếu glucose không giảm hoặc anion gap không đóng, có thể tăng thêm 0.05-0.1 U/giờ

• Nếu glucose giảm quá nhanh thì giảm tốc độ

• Vẫn phải duy trì ít nhất khoảng 0.05 U/giờ để tránh tái sinh ceton

• Glucose nên giảm khoảng 100 mg/dL mỗi giờ.

Với liều tiêm dưới da:

• Liều đầu 0.15 U/kg

• Nhắc lại mỗi 2 giờ nếu glucose >250

• Mỗi 4 giờ nếu glucose <250

10. Khi nào được ngừng insulin truyền trong điều trị nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)?

Đây là điểm bài này nói rất rõ: không được ngừng insulin chỉ vì đường máu đã giảm.

Chỉ nên dừng khi:

• Anion gap đã bình thường

• Bicarbonate >18 mEq/L, nghĩa là toan thực sự đã hết

Tác giả còn nhắc nếu gap đã đóng mà bicarbonate vẫn thấp, có thể bệnh nhân chỉ đang chuyển sang toan tăng clo do dịch truyền, chứ chưa chắc đã hồi phục hoàn toàn, cần nhìn kỹ bối cảnh.

Khi chuyển từ insulin IV sang insulin nền dưới da tiếp tục truyền insulin thêm 2 giờ sau khi tiêm insulin nền rồi mới ngừng truyền

11. Chuyển sang insulin dưới da ra sao trong điều trị nhiễm toan ceton do đái tháo đương (DKA)?

Với bệnh nhân mới chẩn đoán đái tháo đường, bài nêu một cách tính đơn giản:

• Tổng liều insulin ngày: 0.5-0.8 U/kg/ngày

• 50% dùng làm insulin nền, ví dụ glargine

• Phần còn lại chia cho các bữa ăn

• Sau đó giãn kiểm tra đường máu, sắp xếp tư vấn nội tiết và giáo dục đái tháo đường.

12. Những điểm rất đáng nhớ trong bài cập nhật mới nhất nhiễm toan ceton do đái tháo đường 2026

WBC >25.000: tìm ngay ổ nhiễm trùng.

Natri bình thường hoặc tăng trong bối cảnh DKA: nghĩ mất nước tự do rất nặng.

Kali thấp lúc ban đầu: xem như thiếu kali toàn thân nặng.

Hãy nghĩ tới EDKA nếu có toan chuyển hóa và yếu tố nguy cơ, nhất là dùng SGLT2.

13. Các sai lầm thường gặp khi điều trị nhiễm toan ceton do đái tháo đường 2026

Bài kết lại rất thực tế:

• Quên tìm yếu tố khởi phát

• Quá phụ thuộc vào tăng đường huyết mới nghĩ tới DKA

• Chờ đủ cả tăng đường, toan chuyển hoá tăng AG và ceton máu mới chẩn đoán

• Không nghi ngờ EDKA ở người dùng SGLT2, người đói kéo dài, giai đoạn chu phẫu hoặc thai kỳ

14. Bệnh nhân nhiễm toan ceton do đái tháo đường 2026 có cần nhập viện không?

Phần lớn cần nhập viện, nhiều ca cần ICU hoặc đơn vị chăm sóc trung gian để:

• Theo dõi sát ý thức

• Đường máu hàng giờ

• Điện giải đồ và anion gap lặp lại

• Bù điện giải

• Điều chỉnh insulin

Một số ít trường hợp rất chọn lọc, ổn định, không có nhiễm trùng hay bệnh kèm nặng, độ tin cậy cao mới có thể cân nhắc cho về. Nhưng đa số vẫn cần điều trị nội trú.

15. Kết luận ngắn gọn trong bài cập nhật mới nhất toan ceton do đái tháo đường 2026

Bài viết truyền tải 4 thông điệp rất rõ:

• Thứ nhất, DKA là cấp cứu thường gặp và phải nghĩ đến sớm.

• Thứ hai, đừng chẩn đoán chỉ dựa vào glucose, vì có euglycemic DKA.

• Thứ ba, điều trị xoay quanh dịch + kali + insulin + xử trí nguyên nhân khởi phát.

• Thứ tư, không ngừng insulin cho đến khi anion gap và bicarbonate hồi phục, chứ không phải chỉ vì đường máu đã đẹp.

Ngoài ra, để ổn định đường huyết và chỉ số HbA1c cũng như ngăn ngừa nhiễm toàn ceton đái tháo đường và các biến chứng tiểu đường thì người bệnh ngoài tuân thủ điều trị, chế độ ăn uống, vận động thì đừng quên bổ sung mỗi ngày 1-2 viên Tinh dầu thông đỏ Edally Pine Needle Capsule. Các nghiên cứu đăng trên tạp chí BMC Complementary and Alternative Medicine (Anh) và Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine (Ai Cập) năm 2016 và Đại học Havard năm 2018, Tinh dầu thông đỏ Hàn Quốc chứa nhiều chất chống oxy cực hóa mạnh và Lambertianic acid có thể kích thích enzym AMPK (Adenosine monophosphate-activated protein), hỗ trợ trung hòa gốc tự do, chống oxy hóa tế bào, kháng viêm, làm giảm tổng hợp acid béo, giảm sự biệt hóa tế bào mỡ. Từ đó, giảm sản xuất mỡ xấu như LDL, triglyceride, bào mòn dần các mảng xơ vữa bám trong lòng mạch, phá hủy cục máu đông, giúp thông huyết mạch, ổn định đường huyết, ổn định huyết áp, bảo vệ thành mạch, bảo vệ tế bào gan và giảm nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa như tiểu đường, gout, mỡ máu cao… từ đó ngăn ngừa nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, bệnh võng mạc đái tháo đường, suy thận do đái tháo đường…

Tìm hiểu thêm về sản phẩm tại: https://edallyhanquoc.vn/tinh-dau-thong-do-edally-han-quoc-new.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn: Bobbi-Jo Lowie, Michael C. Bond. Diabetic Ketoacidosis. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America. 2026