Sau Mổ Tuyến Giáp: Một Cơn Tê Tay Chân Có Thể Không Hề Đơn Giản

Trong thực hành lâm sàng, không ít bệnh nhân sau phẫu thuật tuyến giáp xuất hiện tê quanh miệng, tê đầu chi, chuột rút, co quắp bàn tay, hồi hộp hoặc cảm giác khó thở.

Đây là một tín hiệu cần được tiếp cận có hệ thống: hạ canxi máu sau phẫu thuật tuyến giáp, thường liên quan đến suy tuyến cận giáp sau mổ.

Hạ canxi sau mổ tuyến giáp: một cơn tê tay chân có thể không hề đơn giản

Đây không phải là vấn đề hiếm gặp trong giai đoạn hậu phẫu tuyến giáp. Phần lớn trường hợp là thoáng qua, nhưng một tỷ lệ bệnh nhân có thể tiến triển thành suy cận giáp kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống, nguy cơ tái nhập viện và biến chứng thận - tim mạch nếu không được theo dõi đúng.

1. Sau mổ tuyến giáp bị tê tay chân bởi tuyến cận giáp nhỏ, nhưng quyết định cân bằng canxi - phospho

Tuyến cận giáp thường gồm 4 tuyến nhỏ nằm sát mặt sau tuyến giáp. Các tuyến này tiết hormone tuyến cận giáp, hay PTH, giữ vai trò trung tâm trong điều hòa canxi - phospho thông qua ba cơ quan đích chính: xương, thận và ruột.

PTH giúp:

• Tăng tái hấp thu canxi tại thận

• Tăng thải phospho qua thận

• Tăng hoạt hóa vitamin D thành calcitriol

• Gián tiếp tăng hấp thu canxi tại ruột

• Điều hòa chuyển hóa xương

Vì vậy, khi tuyến cận giáp bị tổn thương, giảm tưới máu, phù nề hoặc bị lấy bỏ vô tình trong phẫu thuật tuyến giáp, nồng độ PTH giảm hoặc không tăng phù hợp so với mức canxi máu thấp. Hậu quả là hạ canxi máu, thường đi kèm tăng phospho máu, đặc biệt trong suy cận giáp rõ.

2. Sau mổ tuyến giáp bị tê tay chân bởi hạ canxi sau mổ tuyến giáp cần phân biệt sinh hóa và triệu chứng

Biểu hiện lâm sàng của hạ canxi máu rất đa dạng, từ kín đáo đến cấp cứu.

2.1. Các triệu chứng thần kinh - cơ thường gặp bởi hạ canxi sau mổ tuyến giáp:

• Dị cảm quanh môi

• Tê đầu ngón tay, ngón chân

• Cảm giác kiến bò

• Chuột rút

• Co cứng cơ

• Co quắp bàn tay kiểu tetani

2.2. Các biểu hiện nặng hơn bởi hạ canxi sau mổ tuyến giáp:

• Co thắt thanh quản

• Co giật

• Rối loạn nhịp tim

• Kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ

• Ngất hoặc triệu chứng tim mạch không giải thích được

Ở bệnh nhân hạ canxi mạn tính hoặc suy cận giáp kéo dài, biểu hiện có thể không rầm rộ nhưng dai dẳng: mệt mỏi, giảm tập trung, lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, đau cơ, giảm chất lượng sống. Đây là nhóm triệu chứng dễ bị quy kết đơn thuần cho tâm lý lo lắng sau mổ nếu không được xét nghiệm đầy đủ.

3. Sau mổ tuyến giáp bị tê tay chân - không phải cứ co quắp là suy cận giáp

Một điểm quan trọng với bác sĩ lâm sàng là không đồng nhất mọi cơn tê tay, co quắp sau mổ với hạ canxi máu do suy cận giáp.

Trong bối cảnh lo âu, đau, tăng thông khí, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng kiềm hô hấp, làm giảm phần canxi ion hóa, từ đó gây dị cảm hoặc tetani dù canxi toàn phần không giảm tương xứng. Ngược lại, một bệnh nhân có canxi toàn phần không quá thấp nhưng albumin bất thường hoặc canxi ion hóa giảm vẫn có thể có triệu chứng thật sự.

Các xét nghiệm sau mổ tuyến giáp bị tê tay chân nên được cân nhắc tùy bối cảnh:

• Canxi toàn phần, hiệu chỉnh theo albumin

• Canxi ion hóa khi có điều kiện

• PTH

• Phospho máu

• Magie máu

• 25-hydroxyvitamin D

• Creatinin/eGFR

• Điện tâm đồ nếu có triệu chứng nặng hoặc nghi kéo dài QT

Trong suy cận giáp, dấu ấn cốt lõi là hạ canxi máu kèm PTH thấp hoặc không tăng phù hợp.

4. Sau mổ tuyến giáp bị tê tay chân bởi magie là yếu tố hay bị bỏ sót

Hạ magie máu có thể gây giảm tiết PTH hoặc kháng PTH ngoại biên, làm hạ canxi khó điều chỉnh dù đã bổ sung canxi và vitamin D. Vì vậy, ở bệnh nhân hạ canxi dai dẳng, tái diễn hoặc đáp ứng điều trị kém, magie nên được xét nghiệm cùng để đánh giá và bổ sung kịp thời.

5. Sau mổ tuyến giáp bị tê tay chân bởi mục tiêu điều trị không phải đưa canxi lên càng cao càng tốt

Trong hạ canxi cấp có triệu chứng nặng như co giật, co thắt thanh quản, rối loạn nhịp tim, kéo dài QT hoặc hạ canxi nặng, bệnh nhân cần được xử trí cấp cứu, thường bao gồm canxi đường tĩnh mạch dưới theo dõi y khoa chặt chẽ.

Với trường hợp ổn định hơn hoặc suy cận giáp sau mổ kéo dài, điều trị quy ước bao gồm:

• Canxi đường uống

• Vitamin D hoạt tính, thường là calcitriol hoặc alfacalcidol nếu có

• Điều chỉnh thiếu vitamin D

• Điều chỉnh hạ magie nếu có

• Theo dõi phospho, chức năng thận và canxi niệu

Các khuyến cáo hiện nay nhấn mạnh mục tiêu điều trị không phải là “bình thường hóa canxi bằng mọi giá”, mà là duy trì canxi ở mức đủ an toàn để giảm triệu chứng, thường ở vùng thấp của khoảng tham chiếu hoặc ngay dưới ngưỡng bình thường, đồng thời tránh tăng canxi niệu, tăng phospho máu, sỏi thận, vôi hóa thận và suy giảm chức năng thận.

Nói cách khác: điều trị suy cận giáp là bài toán cân bằng giữa giảm triệu chứng hạ canxi và tránh biến chứng do điều trị quá mức.

6. Sau mổ tuyến giáp - khi nào tê tay chân nghĩ đến suy cận giáp mạn tính?

Trước đây, một số tài liệu sử dụng mốc 6 tháng sau phẫu thuật để định nghĩa suy cận giáp mạn tính. Tuy nhiên, các khuyến cáo quốc tế gần đây có xu hướng sử dụng mốc tồn tại sau 12 tháng, vì vẫn có một tỷ lệ bệnh nhân hồi phục chức năng tuyến cận giáp trong giai đoạn 6-12 tháng sau mổ.

Điều này có ý nghĩa bệnh nhân sau mổ tuyến giáp cần được theo dõi động học theo thời gian, tránh kết luận quá sớm, nhưng cũng không được bỏ sót nhóm có nguy cơ tiến triển thành suy cận giáp kéo dài.

7. Sau mổ tuyến giáp - khi nào tê tay chân cần nghĩ đến điều trị PTH?

Ở đa số bệnh nhân, điều trị quy ước bằng canxi và vitamin D hoạt tính vẫn là nền tảng. Tuy nhiên, một số trường hợp suy cận giáp mạn tính không kiểm soát tốt có thể cần được đánh giá chuyên khoa để cân nhắc liệu pháp thay thế PTH.

Những tình huống cần lưu ý khi tê tay chân cần nghĩ đến điều trị PTH gồm:

• Vẫn còn triệu chứng dù đã điều trị đầy đủ

• Cần liều cao canxi/vitamin D hoạt tính

• Tăng canxi niệu

• Sỏi thận, vôi hóa thận hoặc giảm chức năng thận

• Tăng phospho máu khó kiểm soát

• Dao động canxi máu lớn

• Chất lượng sống bị ảnh hưởng đáng kể

PTH không phải là lựa chọn đại trà, nhưng là hướng tiếp cận ngày càng được nhấn mạnh trong các khuyến cáo mới cho nhóm bệnh nhân không đạt kiểm soát với điều trị quy ước.

Với bệnh nhân sau phẫu thuật tuyến giáp, đặc biệt trong những ngày đầu hậu phẫu, sự xuất hiện của tê quanh miệng, dị cảm đầu chi, chuột rút, co quắp bàn tay hoặc hồi hộp bất thường nên gợi ý đánh giá hạ canxi máu.

8. 5 điểm cần nhớ khi bị tê tay chân sau mổ tuyến giáp

Một là, hạ canxi sau mổ tuyến giáp thường liên quan suy tuyến cận giáp, nhưng không phải mọi cơn tetani đều là suy cận giáp.

Hai là, canxi toàn phần cần được diễn giải cùng albumin; hoặc đánh giá được canxi ion hóa sẽ tốt hơn nếu cơ sở có điều kiện thực hiện.

Ba là, PTH thấp hoặc không tăng phù hợp trong bối cảnh hạ canxi là chìa khóa chẩn đoán suy cận giáp.

Bốn là, magie, phospho, vitamin D và chức năng thận quyết định hiệu quả cũng như độ an toàn của điều trị.

Năm là, điều trị lâu dài cần tránh cả hai cực: để bệnh nhân hạ canxi kéo dài và bù canxi/vitamin D quá mức gây tăng canxi niệu, biến chứng thận.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn:  Bác sĩ chuyên khoa cấp II Nguyễn Trang Nhung, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, bệnh viện Bạch Mai