Nhiễm Adenovirus Ở Trẻ Em: Từ Dịch Tễ Học Đến Thực Hành Lâm Sàng - Trọng Tâm Vào Hội Chứng Sốt Cao Và Viêm Kết Mạc Nặng

Nhiễm Adenovirus ở trẻ em đang gia tăng đáng báo động tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, với biểu hiện lâm sàng nổi bật là sốt cao kéo dài đáp ứng kém với thuốc hạ sốt và viêm kết mạc nặng.

Bài viết này cung cấp một tổng quan chuyên sâu, mang tính học thuật dành cho các bác sĩ chuyên khoa Nội Nhi Nhiễm, bao gồm các khía cạnh từ đặc điểm virus học, dịch tễ học, sinh bệnh học miễn dịch, biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán phân biệt, đến các chiến lược điều trị và dự phòng. Đặc biệt, bài viết nhấn mạnh vào các trường hợp nhiễm Adenovirus nặng với sốt cao khó kiểm soát và viêm kết mạc, hai dấu hiệu lâm sàng hàng đầu trong đợt bùng phát hiện tại.

Nhiễm Adenovirus ở trẻ em: Từ dịch tễ học đến thực hành lâm sàng - trọng tâm vào hội chứng sốt cao và viêm kết mạc nặng

Dựa trên các dữ liệu dịch tễ mới nhất từ Bệnh viện Nhi Trung ương và các nghiên cứu quốc tế, bài viết phân tích vai trò của các type huyết thanh khác nhau (đặc biệt type 3, 7) trong việc gây bệnh cảnh nặng, cơ chế cytokine storm trong tổn thương phổi và đa cơ quan, cũng như các lựa chọn điều trị hỗ trợ và kháng virus trong bối cảnh chưa có thuốc đặc trị được phê duyệt chính thức. Cuối cùng, bài viết đề xuất các khuyến cáo thực hành lâm sàng nhằm tối ưu hóa quản lý bệnh nhi và kiểm soát sự lây lan trong cộng đồng.

1. Giới thiệu về Adenovirus

Trong những tháng đầu năm 2026, các cơ sở y tế tại Việt Nam ghi nhận sự gia tăng đột biến số ca nhiễm Adenovirus ở trẻ em. Theo báo cáo từ Bệnh viện Nhi Trung ương, từ đầu năm đến nay đã có 2.777 ca dương tính với Adenovirus, tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ năm 2025. Chỉ riêng trong những ngày đầu tháng 7/2026, bệnh viện ghi nhận thêm 383 trẻ mắc bệnh, phản ánh xu hướng gia tăng nhanh chóng. Đáng chú ý, nhiều trường hợp nhập viện với biểu hiện sốt cao liên tục khó hạ, kèm theo viêm kết mạc mắt nặng - một thực tế đặt ra thách thức lớn cho các bác sĩ lâm sàng trong chẩn đoán và điều trị.

Adenovirus là một tác nhân gây bệnh phổ biến, lưu hành quanh năm và có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi, nhưng trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi và trẻ suy giảm miễn dịch, là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Phần lớn các trường hợp nhiễm Adenovirus là tự giới hạn với triệu chứng nhẹ, nhưng một tỷ lệ không nhỏ có thể diễn tiến nặng, gây viêm phổi nặng, suy hô hấp, tổn thương đa cơ quan và thậm chí tử vong.

Sự bùng phát hiện tại đặt ra nhiều câu hỏi quan trọng: Tại sao số ca nhiễm tăng đột biến? Type huyết thanh nào đang lưu hành? Tại sao nhiều trẻ có biểu hiện sốt cao kéo dài và viêm kết mạc nặng? Làm thế nào để chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả? Bài viết này nhằm cung cấp một cái nhìn toàn diện, chuyên sâu về bệnh cảnh nhiễm Adenovirus ở trẻ em, với trọng tâm đặc biệt vào các trường hợp sốt cao và viêm kết mạc – những biểu hiện lâm sàng đang làm nên đặc trưng của đợt dịch này.

2. Đặc điểm Virus học của Adenovirus

2.1. Cấu trúc và phân loại Adenovirus

Human Adenovirus (HAdV) là virus DNA sợi đôi, không có vỏ bọc (non-enveloped), thuộc họ Adenoviridae. Vỏ capsid có cấu trúc hình khối đa diện 20 mặt (icosahedral) với đường kính khoảng 70-90 nm, bao gồm 240 hexon và 12 penton, cùng các sợi (fiber) nhô ra từ mỗi đỉnh của khối đa diện. Sợi fiber chứa vùng knob có vai trò quan trọng trong việc gắn kết với thụ thể tế bào chủ, quyết định tính hướng mô và type huyết thanh.

Hiện nay, có hơn 50 type huyết thanh (serotype) của Adenovirus đã được xác định, được phân chia thành 7 nhóm (species) từ A đến G dựa trên đặc tính sinh học, huyết thanh học và trình tự gen. Mỗi nhóm có đặc tính hướng mô và bệnh cảnh lâm sàng khác nhau:

• Nhóm B (type 3, 7, 11, 14, 21, 34, 35, 55): thường gây nhiễm trùng đường hô hấp, viêm kết mạc, viêm bàng quang; type 3 và 7 là nguyên nhân hàng đầu của hội chứng sốt viêm họng - kết mạc (pharyngoconjunctival fever - PCF).

• Nhóm C (type 1, 2, 5, 6): thường gây nhiễm trùng đường hô hấp trên và dưới, có thể tồn tại dai dẳng ở mô lympho.

• Nhóm D (type 8, 19, 37): chủ yếu gây viêm giác - kết mạc dịch (epidemic keratoconjunctivitis - EKC).

• Nhóm E (type 4): gây bệnh đường hô hấp, thường liên quan đến bùng phát trong quân đội.

• Nhóm F (type 40, 41): nguyên nhân hàng đầu gây viêm dạ dày ruột ở trẻ em.

2.2. Tính kháng và tồn tại trong môi trường của Adenovirus

Do không có vỏ bọc, Adenovirus có khả năng đề kháng cao với nhiều chất khử trùng thông thường và có thể tồn tại hàng giờ trên bề mặt môi trường cũng như dụng cụ y tế. Điều này giải thích tại sao virus dễ dàng lây lan qua bề mặt ô nhiễm và nguồn nước không được xử lý đúng cách. Các chất khử trùng có hiệu quả chống Norovirus thường cũng có hiệu quả với Adenovirus.

3. Dịch tễ học của Adenovirus

3.1. Tình hình Adenovirus trên toàn cầu và tại Việt Nam

Adenovirus lưu hành khắp thế giới, có thể gây bệnh quanh năm và không có tính mùa rõ rệt. Tại Việt Nam, số ca mắc thường tăng mạnh vào thời điểm giao mùa hoặc mùa hè, khi trẻ có nhiều hoạt động ngoài trời và tiếp xúc đông người.

Đợt bùng phát năm 2026 ghi nhận sự gia tăng bất thường với số ca tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ năm trước. Một điểm đáng chú ý là sự thay đổi về phân bố tuổi: khác với trước đây khi Adenovirus thường gặp ở trẻ nhỏ với các triệu chứng điển hình như nhiễm trùng hô hấp, viêm kết mạc hoặc rối loạn tiêu hóa, hiện nay các bác sĩ ghi nhận nhiều ca bệnh ở trẻ lớn hơn. Nhóm trẻ này thường không có triệu chứng đặc hiệu mà chủ yếu biểu hiện sốt cao kéo dài và đáp ứng kém với thuốc hạ sốt.

3.2. Đường lây truyền của Adenovirus

Adenovirus lây truyền chủ yếu qua ba con đường:

• Đường hô hấp: qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần.

• Đường tiêu hóa: qua phân - miệng, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

• Qua niêm mạc và tiếp xúc: khi trẻ bơi trong nguồn nước bị ô nhiễm, dùng chung khăn mặt, cốc uống nước hoặc tiếp xúc với bề mặt nhiễm virus.

Thời gian ủ bệnh thường từ 8-12 ngày. Các ổ dịch thường bùng phát tại những nơi trẻ sinh hoạt tập trung như trường học, lớp học ngoại khóa, khu vui chơi và đặc biệt là bể bơi công cộng. Một minh chứng điển hình là cụm ca bệnh trong đó 4/5 trẻ trong cùng một lớp học bơi tại bể bơi công cộng bị lây nhiễm chéo.

3.3. Yếu tố nguy cơ của Adenovirus

Các yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm Adenovirus nặng ở trẻ em bao gồm:

• Tuổi dưới 6 tháng (do giảm dần kháng thể từ mẹ)

• Suy giảm miễn dịch (bẩm sinh hoặc mắc phải)

• Bệnh lý tim mạch hoặc hô hấp mạn tính

• Sống trong môi trường tập thể hoặc tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm

4. Sinh bệnh học và đáp ứng miễn dịch của Adenovirus ở trẻ em

4.1. Chu trình xâm nhập và nhân lên của Adenovirus ở trẻ em

Adenovirus xâm nhập vào tế bào biểu mô đường hô hấp, kết mạc hoặc ruột thông qua sự gắn kết giữa vùng knob của sợi fiber với thụ thể tế bào chủ (CAR - Coxsackievirus and Adenovirus Receptor). Sau đó, virus xâm nhập vào tế bào qua cơ chế thực bào qua trung gian thụ thể, thoát khỏi endosome và vận chuyển nhân virus vào nhân tế bào, nơi diễn ra quá trình sao chép DNA và tổng hợp protein. Các hạt virus mới được lắp ráp và giải phóng qua quá trình ly giải tế bào.

4.2. Đáp ứng miễn dịch bẩm sinh và cytokine storm của Adenovirus ở trẻ em

Trẻ em, do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, có cơ chế đáp ứng với nhiễm Adenovirus đặc biệt hơn so với người lớn. Nhiễm Adenovirus ở trẻ em có thể phá vỡ cân bằng của đáp ứng miễn dịch bẩm sinh, kích thích các tế bào miễn dịch tiết ra một lượng lớn cytokine tiền viêm. Hiện tượng này dẫn đến một "cơn bão cytokine" (cytokine storm), gây ra phản ứng viêm quá mức và tổn thương mô phổi.

Cơ chế bệnh sinh trung tâm ở các trường hợp nhiễm Adenovirus nặng là sự mất cân bằng giữa phản ứng viêm và khả năng kiểm soát virus của hệ miễn dịch. Trẻ suy giảm miễn dịch có số lượng và chức năng tế bào miễn dịch bị suy giảm, ảnh hưởng đến cả bài tiết kháng thể trong miễn dịch dịch thể và đáp ứng miễn dịch tế bào đối với Adenovirus. Hậu quả là virus có thể nhân lên không kiểm soát, dẫn đến viêm phổi tiến triển, tổn thương phổi cấp, hội chứng suy hô hấp cấp và suy đa cơ quan.

4.3. Type huyết thanh và mức độ nặng của Adenovirus ở trẻ em

Các nghiên cứu gần đây cho thấy mối liên quan có ý nghĩa giữa tải lượng virus, type huyết thanh và mức độ nặng của bệnh đường hô hấp ở trẻ em. Các phân nhóm B3 và B7 có liên quan đáng kể đến mức độ nặng của bệnh. Xét nghiệm PCR định lượng (qPCR) cho thấy độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong việc phát hiện các type B3 và B7, gợi ý tính phù hợp cho sử dụng lâm sàng.

Một nghiên cứu ca bệnh từ Ấn Độ trên 28 trẻ nhiễm HAdV-7 nhập viện tại khoa Hồi sức tích cực nhi cho thấy tỷ lệ tử vong lên tới 57%; đa số trẻ dưới 5 tuổi và 86% cần thở máy. Tổn thương đa cơ quan bao gồm viêm cơ tim (61%), bệnh lý hệ thần kinh trung ương (32%) và thực bào máu (32%).

5. Biểu hiện lâm sàng khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

5.1. Biểu hiện chung và đa dạng khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Biểu hiện lâm sàng của nhiễm Adenovirus ở trẻ em rất đa dạng, tùy thuộc vào type huyết thanh, lứa tuổi và tình trạng miễn dịch của bệnh nhi. Các thể bệnh chính bao gồm:

• Nhiễm trùng đường hô hấp: từ cảm lạnh thông thường đến viêm họng, viêm amidan, viêm thanh khí phế quản, viêm phổi.

• Hội chứng sốt viêm họng - kết mạc (Pharyngoconjunctival Fever - PCF): do type 3 và 7.

• Viêm giác - kết mạc dịch (EKC): do type 8, 19, 37.

• Viêm dạ dày ruột: do type 40 và 41.

• Viêm bàng quang xuất huyết: chủ yếu do type 11 và 21.

• Bệnh lý thần kinh: hiếm gặp hơn.

5.2. Đặc điểm sốt cao trong đợt bùng phát hiện tại khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Sốt cao là dấu hiệu nổi bật và thường là lý do chính khiến trẻ nhập viện trong đợt dịch hiện tại. Theo ghi nhận từ Bệnh viện Nhi Trung ương, phần lớn trẻ có sốt liên tục trong 3-5 ngày. Nhiều trường hợp sốt cao trên 39°C, đáp ứng kém với thuốc hạ sốt thông thường.

Các dấu hiệu đi kèm cần được theo dõi sát:

• Dấu hiệu viêm hệ thống: tăng bạch cầu và CRP trong máu.

• Ho kéo dài: có thể là dấu hiệu của viêm phổi.

• Rối loạn tiêu hóa: tiêu chảy, nôn.

5.3. Viêm kết mạc: từ nhẹ đến nặng khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Viêm kết mạc do Adenovirus chiếm tới 75% các trường hợp viêm kết mạc do virus. Biểu hiện lâm sàng bao gồm:

• Viêm kết mạc nang (follicular conjunctivitis): đặc trưng với các nang lympho ở kết mạc mi dưới.

• Phù mi mắt và sung huyết kết mạc: có thể giảm periorbital cellulitis ở trẻ nhỏ.

• Xuất tiết và hình thành giả mạc (pseudomembrane): trong giai đoạn viêm cấp, có thể dẫn đến xuất tiết qua niêm mạc và hình thành giả mạc xơ huyết. Trường hợp trẻ 8 tuổi tại Hà Nội đã phải bóc giả mạc do viêm loét giác mạc, rất đau và chảy máu.

• Viêm giác mạc (keratitis): có thể xảy ra, đặc biệt trong EKC, để lại sẹo giác mạc và giảm thị lực vĩnh viễn.

• Viêm kết mạc do Adenovirus thường kèm theo sốt, viêm họng và nổi hạch vùng – tạo thành bộ ba triệu chứng của hội chứng PCF. Khoảng 15% bệnh nhân có thể có dấu hiệu màng não kích thích (meningismus).

5.4. Viêm phổi và biến chứng nặng khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Viêm phổi do Adenovirus (Adenovirus pneumonia - AVP) chiếm 4-10% các trường hợp nhiễm trùng hô hấp và viêm phổi do virus ở trẻ em. AVP có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng trẻ dưới 6 tháng tuổi đặc biệt nhạy cảm. Biểu hiện ban đầu không đặc hiệu, nhưng bệnh có thể tiến triển nhanh thành suy hô hấp cấp, ARDS và đa suy tạng.

Biến chứng lâu dài ở trẻ sống sót sau nhiễm Adenovirus nặng bao gồm thở khò khè tái phát (33%) và giãn phế quản (16%).

6. Chẩn đoán nhiễm Adenovirus ở trẻ em

6.1. Chẩn đoán lâm sàng khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Chẩn đoán nhiễm Adenovirus dựa trên triệu chứng lâm sàng và yếu tố dịch tễ. Tuy nhiên, các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với cúm, COVID-19, RSV hoặc các bệnh sốt virus khác. Do đó, chẩn đoán xác định cần dựa vào xét nghiệm.

6.2. Xét nghiệm chẩn đoán khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction) là phương pháp được ưu tiên để phát hiện Adenovirus. Xét nghiệm khuếch đại axit nucleic (NAAT) có thể được thực hiện trên các mẫu bệnh phẩm khác nhau:

• Dịch đường hô hấp: dịch tỵ hầu, dịch phế quản

• Dịch kết mạc: lấy bằng tăm bông

• Máu (đặc biệt máu toàn phần, nhạy hơn huyết tương)

• Phân hoặc dịch trực tràng

• Nước tiểu

Theo Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam (Quyết định 3451/QĐ-BYT), xét nghiệm PCR tìm virus Adenovirus được chỉ định trong các trường hợp: sốt cao liên tục trên 48 giờ.

Test kháng nguyên nhanh có thể được sử dụng nhưng độ nhạy thấp hơn PCR. Nuôi cấy virus ít được sử dụng trong thực hành thường quy.

Xét nghiệm huyết thanh có thể được thực hiện để phát hiện kháng thể IgM và IgG, nhưng thường ít có giá trị trong chẩn đoán cấp tính. CDC khuyến cáo nên xem xét xét nghiệm Adenovirus ở trẻ em có viêm gan không rõ nguyên nhân.

6.3. Chẩn đoán phân biệt nhiễm Adenovirus ở trẻ em với các bệnh khác

Nhiễm Adenovirus cần được phân biệt với:

• Bệnh / Đặc điểm phân biệt

• Cúm / Khởi phát đột ngột, đau nhức cơ toàn thân, sốt cao

• COVID-19 / Mất khứu giác/vị giác, triệu chứng hô hấp

• RSV / Thường gây viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ

• Sởi / Phát ban, dấu hiệu Koplik

• Nhiễm khuẩn huyết / Bệnh cảnh nhiễm trùng nặng với các dấu hiệu toàn thân

• Viêm kết mạc do vi khuẩn / Rỉ mắt vàng xanh, đáp ứng với kháng sinh

• Viêm kết mạc dị ứng / Ngứa nhiều, tái phát theo mùa

7. Điều trị nhiễm Adenovirus ở trẻ em

7.1. Nguyên tắc chung khi điều trị nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Hiện tại, chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu nào được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt cho điều trị nhiễm Adenovirus. Phần lớn các trường hợp nhiễm Adenovirus là nhẹ và có thể được quản lý bằng điều trị hỗ trợ: nghỉ ngơi, bù dịch và thuốc giảm đau/hạ sốt.

Tuy nhiên, ở những trường hợp nặng, đặc biệt ở trẻ suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền, cần có chiến lược điều trị tích cực hơn.

7.2. Điều trị hỗ trợ nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Hạ sốt: sử dụng paracetamol hoặc ibuprofen theo liều cân nặng. Cần lưu ý rằng ở một số trẻ, sốt đáp ứng kém với thuốc hạ sốt, đòi hỏi theo dõi sát và các biện pháp hạ sốt vật lý bổ sung khi cần.

Bù dịch: bù nước và điện giải qua đường uống hoặc đường tĩnh mạch khi cần.

Hỗ trợ hô hấp: ở trẻ viêm phổi, cần theo dõi SpO₂, cung cấp oxy khi cần, hỗ trợ thông khí trong trường hợp suy hô hấp.

Điều trị viêm kết mạc:

• Nước mắt nhân tạo: giảm khó chịu

• Chườm lạnh: giảm sung huyết và phù nề kết mạc

• Vệ sinh mi mắt: bằng nước muối sinh lý

• Chống bội nhiễm: kháng sinh nhỏ mắt khi có bội nhiễm vi khuẩn

• Rửa mắt bằng povidone-iodine 2.5%: có hiệu quả trong điều trị viêm kết mạc do Adenovirus ở trẻ em, giúp giảm điểm số lâm sàng và rút ngắn thời gian hồi phục

• Corticoid nhỏ mắt: có thể cân nhắc trong trường hợp viêm nặng

• Corticoid đường uống: trong trường hợp phù mi mắt nặng không thể tra thuốc tại chỗ

7.3. Điều trị kháng virus khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Các lựa chọn điều trị kháng virus hiện có bao gồm:

• Cidofovir (CDV): là một chất tương tự nucleoside phosphonate, có hoạt tính ức chế DNA polymerase của virus. Cidofovir thường được sử dụng ở bệnh nhân nguy cơ cao dù có lo ngại về độc tính trên thận. Bằng chứng về hiệu quả ở trẻ em có hệ miễn dịch bình thường vẫn còn hạn chế, chỉ giới hạn ở các báo cáo ca bệnh và nghiên cứu nhỏ.

• Brincidofovir: là tiền chất của cidofovir với ít độc tính trên thận hơn, hiện chưa được phê duyệt bởi bất kỳ cơ quan quản lý nào. Được xem là lựa chọn tiềm năng trong các trường hợp không đáp ứng với cidofovir.

• Liệu pháp tế bào T (Adoptive T-cell therapy): là một lựa chọn điều trị tiềm năng, đặc biệt ở bệnh nhân ghép tế bào gốc tạo máu.

7.4. Điều trị viêm phổi nặng khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Theo các khuyến cáo từ các trung tâm nhi khoa, điều trị viêm phổi do Adenovirus ở trẻ em bao gồm:

• Điều trị hỗ trợ: oxy, giãn phế quản, khí dung

• Cân nhắc sử dụng ribavirin hoặc interferon trong một số trường hợp

• Kháng sinh phổ rộng khi có bội nhiễm vi khuẩn (cần căn cứ vào kết quả cấy và kháng sinh đồ)

• Globulin miễn dịch tĩnh mạch (IVIG): ở trẻ nặng hoặc suy giảm miễn dịch, truyền sớm IVIG để tăng cường hỗ trợ miễn dịch

• Điều trị điều chỉnh miễn dịch: có thể làm giảm viêm ở trẻ

Điều trị cần được cá nhân hóa dựa trên đánh giá toàn diện để tối ưu hóa kết quả. Nhiễm trùng phối hợp (co-infections) làm tăng độ phức tạp của chẩn đoán và điều trị, đòi hỏi điều chỉnh phác đồ linh hoạt.

8. Dự phòng nhiễm Adenovirus ở trẻ em

8.1. Biện pháp phòng ngừa nhiễm Adenovirus cho cá nhân và cộng đồng

Đối với gia đình và cá nhân:

• Rửa tay thường xuyên với xà phòng và nước sạch

• Tránh tiếp xúc gần với người bệnh

• Che miệng khi ho hoặc hắt hơi

• Không dùng chung khăn mặt, cốc uống nước, vật dụng cá nhân

• Không đưa trẻ đang sốt, ho, triệu chứng tiêu hóa đến bể bơi công cộng hoặc nơi đông người

• Đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có sốt cao khó hạ, ho kéo dài, đau mắt đỏ hoặc rối loạn tiêu hóa

Đối với cơ sở giáo dục và công cộng:

• Vệ sinh nguồn nước và bề mặt tiếp xúc thường xuyên

• Đảm bảo thông thoáng

• Kiểm soát mật độ đám đông

• Sử dụng chất khử trùng đã được EPA đăng ký có hiệu quả diệt Adenovirus

8.2. Kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở y tế

Adenovirus đề kháng với nhiều chất khử trùng thông thường. Để phòng ngừa bùng phát trong bệnh viện, cần:

• Tuân thủ các hướng dẫn về cách ly và phòng ngừa

• Sử dụng chất khử trùng hiệu quả với Adenovirus (tương tự như đối với Norovirus)

• Báo cáo các cụm ca bệnh nghi ngờ (nhiễm trùng hô hấp, viêm kết mạc) cho cơ quan y tế công cộng

8.3. Vaccine phòng ngừa nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Hiện chưa có vaccine Adenovirus cho công chúng. Một vaccine sống đường uống chống Adenovirus type 4 và 7 đã được FDA phê duyệt, nhưng chỉ dành riêng cho quân nhân Hoa Kỳ từ 17-50 tuổi có nguy cơ cao. Vaccine được Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ khuyến cáo cho tân binh để phòng bệnh hô hấp cấp.

Các nghiên cứu đang phát triển vaccine dựa trên Adenovirus để phòng ngừa các bệnh khác ở trẻ em, nhưng vaccine phòng Adenovirus cho cộng đồng nói chung vẫn chưa có.

9. Phân tích đợt bùng phát hiện tại và những thách thức lâm sàng nhiễm Adenovirus ở trẻ em

9.1. Đặc điểm dịch tễ của đợt bùng phát nhiễm Adenovirus ở trẻ em năm 2026

Sự gia tăng đột biến số ca nhiễm Adenovirus tại Việt Nam từ đầu năm 2026 đặt ra nhiều câu hỏi về nguyên nhân và ý nghĩa dịch tễ học. Các yếu tố có thể góp phần bao gồm:

• Sự xuất hiện của type huyết thanh mới hoặc sự thay thế type đang lưu hành: các nghiên cứu gần đây cho thấy sự đa dạng di truyền của HAdV ngày càng tăng, với sự xuất hiện của các type tái tổ hợp mới.

• Khoảng trống miễn dịch sau đại dịch COVID-19: các biện pháp giãn cách xã hội kéo dài có thể đã làm giảm khả năng tiếp xúc với virus, dẫn đến giảm miễn dịch cộng đồng.

• Điều kiện môi trường thuận lợi: thời tiết giao mùa và mùa hè tạo điều kiện cho virus lây lan.

• Tập trung đông người: các hoạt động hè, lớp học bơi, khu vui chơi là môi trường lý tưởng cho lây truyền.

9.2. Sốt cao đáp ứng kém với thuốc hạ sốt: một thách thức lâm sàng khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Một đặc điểm nổi bật của đợt bùng phát hiện tại là sốt cao kéo dài 3-5 ngày, đáp ứng kém với thuốc hạ sốt thông thường. Hiện tượng này đặt ra thách thức lớn cho các bác sĩ lâm sàng:

• Chẩn đoán phân biệt: sốt cao kéo dài ở trẻ em có nhiều nguyên nhân (nhiễm khuẩn huyết, sốt xuất huyết, cúm, bệnh Kawasaki, viêm phổi do vi khuẩn...). Cần thăm khám kỹ lưỡng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để không bỏ sót bệnh lý đe dọa tính mạng.

• Quản lý sốt: việc sốt đáp ứng kém với thuốc hạ sốt đòi hỏi kết hợp các biện pháp hạ sốt vật lý, theo dõi sát biến chứng như co giật do sốt, mất nước.

• Theo dõi diễn biến: sốt kéo dài là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ bệnh tiến triển nặng, cần đánh giá lại lâm sàng và cận lâm sàng thường xuyên.

9.3. Viêm kết mạc nặng: biến chứng và xử trí khi nhiễm Adenovirus ở trẻ em

Viêm kết mạc do Adenovirus có thể tiến triển thành các biến chứng nghiêm trọng:

• Viêm giác mạc: có thể để lại sẹo và giảm thị lực

• Hình thành giả mạc: cần can thiệp bóc giả mạc kịp thời, tuy nhiên thủ thuật rất đau và có nguy cơ chảy máu

• Viêm loét giác mạc: có thể dẫn đến thủng giác mạc nếu không được điều trị

• Dính kết mạc (symblepharon): biến chứng hiếm gặp nhưng nặng nề

Các bác sĩ cần chú trọng:

• Chẩn đoán sớm và phân biệt với viêm kết mạc do vi khuẩn (để tránh sử dụng kháng sinh không cần thiết)

• Điều trị triệu chứng tích cực và theo dõi sát biến chứng

• Tư vấn cách ly và vệ sinh để tránh lây lan trong gia đình và cộng đồng

9.4. Nhóm trẻ lớn: đối tượng nhiễm Adenovirus mới nổi

Một điểm đáng chú ý là sự dịch chuyển về phân bố tuổi, với số ca nhiễm ở trẻ lớn ngày càng nhiều. Nhóm trẻ này thường có triệu chứng không đặc hiệu, chủ yếu sốt cao kéo dài, gây khó khăn cho chẩn đoán sớm. Các bác sĩ cần cảnh giác với Adenovirus như một nguyên nhân tiềm ẩn ở trẻ lớn có sốt kéo dài không rõ nguyên nhân.

Nhiễm Adenovirus ở trẻ em là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh bùng phát hiện tại với số ca tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ năm trước. Sự xuất hiện của nhiều trường hợp sốt cao kéo dài đáp ứng kém với thuốc hạ sốt và viêm kết mạc nặng đặt ra thách thức lớn cho các bác sĩ lâm sàng.

Tham khảo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chính hãng tại: https://edallyhanquoc.vn/thuc-pham-bao-ve-suc-khoe-edally-bh-han-quoc.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Tài liệu tham khảo:

1. Bệnh viện Nhi Trung ương. (2026). Adenovirus có xu hướng gia tăng, cha mẹ cần cảnh giác với các nguy cơ lây nhiễm.

2. Bộ Y tế. (2022). Quyết định 3451/QĐ-BYT: Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị, phòng và kiểm soát lây nhiễm bệnh do vi rút Adeno ở trẻ em.

3. CDC. (2026). Clinical Overview of Adenovirus.

4. CDC. (2026). Clinical Overview of Pink Eye (Conjunctivitis).

5. Italian Journal of Pediatrics. (2025). Immunological pathogenesis and treatment progress of adenovirus pneumonia in children.

6. Jayakrishnan, M. P., et al. (2025). Severe adenovirus type 7 infection in children: Case series from a paediatric intensive care unit in South India. Trop Doct, 55(3), 264-266.

7. Lao Động. (2026). Trẻ mắc Adenovirus liên tiếp trong cùng gia đình, bác sĩ cảnh báo đường lây.

8. Merck Manual Professional Edition. (2024). Adenovirus Infections.

9. Systematic review. (2025). Current Trends of Human Adenovirus Types Among Hospitalized Children.

10. Translational Pediatrics. (2025). Association of human adenovirus load and viral genotype diversity with respiratory disease severity in children.

11. Tuổi Trẻ News. (2026). Vietnam's children hospital sees three-fold increase in Adenovirus cases.