Tăng Huyết Áp Cấp Cứu Và Cách Xử Trí Hiệu Quả

Tăng huyết áp cấp cứu là một vấn đề y tế nghiêm trọng, đòi hỏi can thiệp ngay lập tức để giảm áp lực trên hệ tuần hoàn và ngăn ngừa tổn thương cơ quan đích (não, tim, thận, mạch máu lớn, mắt).

Trong bài viết này, edallyhanquoc.vn sẽ trình bày định nghĩa, sinh lý bệnh cơ bản, cách nhận diện, bước xử trí cấp cứu, thuốc thường dùng, xử trí các trường hợp đặc biệt và lời khuyên theo dõi.

Tăng huyết áp cấp cứu và cách xử trí hiệu quả, an toàn

1. Cơn tăng huyết áp cấp cứu là gì?

Cơn Tăng huyết áp (Hypertensive crisis) là tình trạng huyết áp tăng cao kịch phát (HATT ≥180 mmHg và/hoặc HATTr ≥ 120 mmHg). Dựa trên tình trạng có hay không kèm theo tổn thương cơ quan đích, cơn Tăng huyết áp được chia thành 2 thể:

• Tăng huyết áp cấp cứu (Hypertensive emergencies).

• Tăng huyết áp khẩn trương (Hypertensive urgencies).

Tăng huyết áp cấp cứu là khi tăng huyết ≥ 180/120 mmHg + tổn thương cơ quan đích mới xuất hiện hoặc tiến triển, thường đe doạ đến tính mạng.

1.1. Tổn thương cơ quan đích thường gặp của Tăng huyết áp cấp cứu là:

• Bệnh não tăng huyết áp, xuất huyết nội sọ.

• Nhồi máu cơ tim cấp.

• Suy thất trái cấp tính kèm phù phổi.

• Tách thành động mạch chủ.

• Sản giật.

1.2. Giả tăng huyết áp cấp cứu (Pseudoemergencies):

• Đây là những trường hợp Tăng huyết áp do phản ứng quá mức của hệ thần kinh giao cảm gặp trong đau, hạ oxi máu, hạ đường huyết, lo lắng, sau động kinh.

2. Các thể của Tăng huyết áp cấp cứu

Tăng huyết áp ác tính: Tăng huyết áp nặng (thường độ 3), có tổn thương đáy mắt (xuất huyết, phù gai thị) có thể kèm bệnh não Tăng huyết áp.

Tăng huyết áp nặng: Có kèm bệnh lý nặng, phải giảm huyết áp ngay (bệnh não Tăng huyết áp, xuất huyết nội sọ, đột quỵ thiếu máu, nhồi máu cơ tim cấp, tách thành động mạch chủ, suy thận cấp).

Tăng huyết áp đột ngột do u tuỷ thượng thận (pheochromocytoma), kèm theo tổn thương cơ quan đích.

Phụ nữ mang thai: Tăng huyết áp nặng hoặc tiền sản giật.

Xử trí Tăng huyết áp cấp cứu tốt nhất là bằng thuốc hạ áp đường tĩnh mạch vì tác dụng hạ áp nhanh chóng và dễ kiểm soát liều dùng.

3. Chẩn đoán Tăng huyết áp cấp cứu

Tăng huyết áp cấp cứu là một cấp cứu nội khoa tối khẩn cấp, nếu không nhận diện kịp thời, bệnh nhân có thể tử vong trong vài giờ. Vì vậy, chẩn đoán nhanh - chính xác là bước quan trọng nhất trong xử trí.

3.1. Mục tiêu thăm khám để chẩn đoán Tăng huyết áp cấp cứu:

Tìm yếu tố khởi phát cơn Tăng huyết áp.

Tiền sử nội khoa:

• Tiền sử tăng huyết áp.

• Tiền sử bị bệnh hệ thần kinh trung ương, tim/động mạch chủ, hoặc bệnh thận.

• Tiền sử sản - phụ khoa.

Thuốc đã sử dụng:

• Thuốc điều trị THA: thay đổi liều, tuân thủ điều trị.

• Thuốc ức chế MAO, thuốc thảo dược, đông y.

Tìm dấu hiệu tổn thương cơ quan đích:

• Hệ Thần kinh: thay đổi ý thức, đau đầu, yếu, thay đổi thị giác.

• Hệ Tim mạch: đau ngực, khó thở.

• Hệ thận tiết niệu: đái máu, giảm thể tích nước tiểu.

3.2. Khám lâm sàng để chẩn đoán Tăng huyết áp cấp cứu:

Đo huyết áp cẩn thận: cả 2 tư thế nằm và đứng, đo 2 tay.

Toàn thân: kích thích, bồn chồn, vật vã.

Đánh giá tổn thương cơ quan đích:

Soi đáy mắt: xuất huyết, xuất tiết, phù gai thị.

Tim mạch: Tiếng T3, T4, tiếng thổi tâm trương của hở van động mạch chủ, TM cảnh nổi, phù ngoại biên. Tiếng thổi ở động mạch mất hoặc giảm cường độ mạch.

Phổi: ran ẩm, ran nổ.

Thần kinh: rối loạn ý thức, dấu hiện thần kinh khu trú.

Xét nghiệm thông dụngđể chẩn đoán Tăng huyết áp cấp cứu:

• Soi đáy mắt là xét nghiệm quan trọng.

• ECG.

• Hemoglobin, tiểu cầu, fibrinogen.

• Creatinine, eGFR, điện giải đồ, LDH, haptoglobin.

• Tỷ lệ Albumin/Creatinin niệu, hồng cầu niệu, bạch cầu và cặn lắng.

• Thử thai ở phụ nữ độ tuổi sinh đẻ.

Xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán Tăng huyết áp cấp cứu:

• Troponin, CK-MB (nếu nghi ngờ tổn thương tim, ví dụ: Đau thắt ngực cấp hoặc suy tim cấp) và NT-proBNP.

• X-quang phổi (ứ dịch).

• Siêu âm tim (tách thành động mạch chủ, suy tim hoặc thiếu máu).

• Chụp CLVT động mạch chủ khi nghi ngờ hội chứng ĐM chủ cấp (ví dụ: Tách thành động mạch chủ).

• Chụp CT hoặc MRI não (tổn thương não).

• Siêu âm thận (suy thận hoặc nghi ngờ hẹp động mạch thận).

• Sàng lọc thuốc qua thận (nghi ngờ sử dụng methamphetamine hoặc cocaine).

Làm thế nào để ổn định huyết áp, ngăn ngừa cơn tăng huyết áp cấp cứu?

4. Cách xử trí cơn Tăng huyết áp cấp cứu

Tăng huyết áp cấp cứu là tình trạng tăng huyết áp rất nặng kèm tổn thương cơ quan đích cấp tính, đòi hỏi xử trí ngay lập tức tại bệnh viện bằng thuốc hạ áp đường tĩnh mạch.

Điều trị đúng giúp cứu sống người bệnh. Điều trị sai - đặc biệt là hạ huyết áp quá nhanh - có thể gây nhồi máu não, suy tim cấp, suy thận hoặc tử vong.

4.1. Nguyên tắc chung khi xử trí cơn Tăng huyết áp cấp cứu:

• Lựa chọn thuốc huyết áp và đặt ra huyết áp mục tiêu.

• Không hạ huyết áp quá nhanh và quá thấp do có thể làm nặng thêm tình trạng thiếu máu cơ quan đích.

4.2. Huyết áp mục tiêu cần đạt với người bệnh bị Tăng huyết áp cấp cứu:

Bệnh nhân Tăng huyết áp cấp cứu cần nhập viện đơn vị cấp cứu (ICU) để theo dõi huyết áp, tổn thương cơ quan đích và truyền tĩnh mạch thuốc điều trị giảm huyết áp phù hợ :

• Các bệnh nhân có chỉ định bắt buộc (Ví dụ: Tách thành động mạch chủ, tiền sản giật, sản giật, cơn Tăng huyết áp do u tủy thượng thận - pheochromocytoma): Huyết áp tâm thu cần giảm xuống < 140 mmHg trong 1 giờ đầu và < 120 mmHg ở bệnh nhân có tách thành động mạch chủ

• Bệnh nhân không có chỉ định bắt buộc, Huyết áp tâm thu giảm không quá 25% trong giờ đầu, sau đó nếu ổn định giảm xuống 160/100 mmHg trong vòng 2 - 6 giờ; sau đó thận trọng giảm về bình thường trong 24 - 48 giờ sau đó.

4.3. Chọn thuốc điều trị Tăng huyết áp cấp cứu:

Chọn thuốc điều trị Tăng huyết áp cấp cứu đòi hỏi phải đáp ứng một số yêu cầu cũng như tình trạng bệnh lý nền kèm theo của bệnh nhân. Cụ thể:

Cần thuốc điều trị Tăng huyết áp cấp cứu:

Tác dụng nhanh, đạt hiệu quả tối đa nhanh, hết tác dụng nhanh và dễ dàng chỉnh liều.

Các thuốc đường tĩnh mạch là thuốc được lựa chọn.

Gồm 2 nhóm:

• Các thuốc giãn mạch: Nicardipine, natri nitroprusside, nitroglycerin, hydralazine, fenoldopam, enalapril.

• Ức chế adrenergic (esmolol, labetalol, phentolamine).

=> Giãn mạch được lựa chọn đầu tiên vì: Duy trì được dòng máu tới cơ quan đích tránh giảm tưới máu. Khuynh hướng tăng cung lượng tim.

Thuốc điều trị Tăng huyết áp cấp cứu:

Nicardipin:

• Bắt đầu 5mg/h, tăng 2,5mg/h mỗi 5 phút đến 15mg.

• Chống chỉ định: trong hẹp van động mạch chủ tiến triển; không cẩn chỉnh liều ở người già.

Natri nitroprusside:

• Khởi đầu: 0,3-0,5pg/kg/ph; tăng dần 0,5pg/kg/phđể đạt huyết áp đích.

• Liều tối đa 10pg/kg/ph,trong thời gian ngắn nhất có thể.

• Khi truyền ≥4-10pg/kg/ph hoặc kéo dài >30ph ,Thiosulfate có thể cùng cho để phòng nhiễm độc cyanide.

• Cần đo huyết áp trong động mạch để ngăn ngừa hạ huyết áp quá mức.

Nitroglycerin:

• Khởi đẩu 5pg/ph, tăng dần 5pg/ph mỗi 3-5ph đến liều tối đa 20pg/ph

• Chỉ dùng ở bệnh nhân hội chứng vành cấp, phù phổi cấp.

• Không dùng ở bệnh nhân giảm thể tích.

4.4. Thuốc chỉ định ưu tiên cho Tăng huyết áp cấp cứu có bệnh đồng mắc:

• Phù phổi cấp: Nitroglyceri; Nitroprusside; Chống chỉ định chẹn beta giao cảm.

• Suy thận cấp: Fenoldopam Nicardipine.

• Chống chỉ định ƯCMC/ƯCTT trong giai đoạn cấp.

• Tình trạng tăng catecholamin quá mức hoặc cường giao cảm cấp nhanh (Ví dụ: U tủy thượng thận, sau phẫu thuật bóc tách động mạch cảnh).

• Nicardipine; Phentolamine.

Lưu ý: Để kiểm soát huyết áp và ngăn ngừa cơn Tăng huyết áp cấp cứu thì người bệnh cần thay đổi chế độ sinh hoạt và ăn uống, kết hợp dùng mỗi ngày 2 viên Tinh dầu thông đỏ Edally Pine Needle Capsule có thể giúp huyết áp ổn định, làm sạch mạch máu, bảo vệ thành mạch...

Tinh dầu thông đỏ Hàn Quốc Edally Pine Needle Capsule - Bí quyết đẩy lùi bệnh tăng huyết áp và cơn tăng huyết áp cấp cứu

Link sản phẩm: https://edallyhanquoc.vn/tinh-dau-thong-do-edally-han-quoc-new.html

Mọi thông tin chi tiết về sản phẩm cũng như chính sách đại lý xin vui lòng liên hệ edallyhanquoc.vn qua Hotline/Zalo: 0902.158.663 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất.

Nguồn tham khảo:

Th.S BS Phan Tuấn Đạt - Bộ môn tim mạch, Trường Đại Học Y Hà Nội

Lâm Sàng Tim Mạch Học - Phạm Mạnh Hùng - Sổ Tay Nội Khoa Harrison 18th